„Nie chcę umierać, ale nie chcę tak żyć”

„Nie chcę umierać, ale nie chcę tak żyć”

David Slater trzyma zdjęcie swojej zmarłej żony Diane McDowell w swoim domu w Toronto.

„Nie chcę umierać, ale nie chcę tak żyć” – powiedziała 71-letnia Diane McDowell do swojego męża na kilka tygodni przed śmiercią. Kobieta przez dziesięciolecia zmagała się z depresją, a kiedy kolejne metody leczenia przestały pomagać, chciała skorzystać z medycznie wspomaganego zakończenia życia (MAID). Kanadyjskie prawo nie dawało jej jednak takiej możliwości. 25 października odebrała sobie życie.

Jej historia stała się częścią ogólnokrajowej debaty o tym, czy osoby cierpiące wyłącznie na choroby psychiczne powinny mieć dostęp do MAID. Rząd federalny zamierza bowiem wprowadzić przepisy, które trwale wykluczą taką możliwość.

Życie pełne podróży

David Slater rozkłada na kuchennym stole fotografie z ponad trzech dekad wspólnego życia. Na jednej Diane śmieje się przed starożytną świątynią w Grecji. Na innej, owinięta różowym szalem, pozuje przed Tadż Mahal. Jest też zdjęcie z Botswany, gdzie uśmiecha się w otoczeniu słoni.

Podróże były ich wspólną pasją, a dla Diane także sposobem na radzenie sobie z depresją, która towarzyszyła jej jeszcze przed poznaniem przyszłego męża.

Przez wiele lat chorobę udawało się kontrolować dzięki lekom i psychoterapii. McDowell była cenioną prawniczką, współzałożycielką kancelarii, w której pracowała ponad 30 lat. Współpracownicy wspominają ją jako osobę elegancką, empatyczną i niezwykle profesjonalną.

Nawet w trudniejszych okresach nie rezygnowała z pracy ani spotkań towarzyskich.

Po przejściu na emeryturę w 2012 roku małżonkowie mogli w pełni poświęcić się podróżom. Zimy spędzali, żeglując po Karaibach, lata w Toronto, a część roku na południu Francji.

Nie mieli dzieci. Żartowali, że zamiast nich mają wakacje.

Diane uwielbiała również pracę w ogrodzie, eleganckie ubrania i spotkania z przyjaciółmi. Przez długi czas wydawało się, że choroba nie odbierze jej radości życia.

Powrót depresji

Kilka lat po przejściu na emeryturę, kiedy czuła się dobrze, Diane zapytała lekarza rodzinnego, czy mogłaby odstawić leki przeciwdepresyjne. Rozpoczęła stopniowe zmniejszanie dawek pod jego opieką.

Podczas rejsu w pobliżu Grenady pewnego ranka obudziła się i powiedziała mężowi, że muszą wracać do domu.

– Coś jest nie tak – wspomina jej słowa Slater.

Był to początek dramatycznego nawrotu choroby.

Diane ponownie zaczęła przyjmować leki, ale tym razem nie przynosiły oczekiwanej poprawy. Lekarze próbowali kolejnych metod leczenia, w tym przezczaszkowej stymulacji magnetycznej, terapii elektrowstrząsowej i ketaminy.

Żadna z nich nie zapewniła trwałej ulgi.

Slater wspomina noc, kiedy obudził go odgłos metalowego wezgłowia łóżka uderzającego o ścianę. Żona drżała tak gwałtownie, że początkowo sądził, iż ma napad padaczkowy. Później dowiedział się, że był to silny atak lęku.

Samo nasilenie paniki mogło trwać krótko, ale powrót do względnego spokoju zajmował jej niekiedy osiem lub dziewięć godzin.

Pół roku po powrocie z Grenady Diane spędziła miesiąc na oddziale psychiatrycznym Toronto General Hospital.

Po wypisaniu ze szpitala jej stan nadal się pogarszał. Kobieta, która wcześniej nie otworzyłaby drzwi w dresie, przestała się nawet ubierać.

– Długo zajęło mi zrozumienie tego, co się dzieje. Ludzie mówią czasem: „Weź się w garść”. Ale z tego nie można się po prostu otrząsnąć – opowiada Slater.

Nie potrafił pojąć, dlaczego osoba, która miała tak udane życie i wspaniałą emeryturę, całymi dniami leży w łóżku i cierpi.

W końcu zrozumiał, jak poważna jest choroba żony.

Diane trafiła ponownie na oddział psychiatryczny, tym razem na trzy miesiące. Pozostawała pod ścisłą opieką lekarzy, którzy dobierali leki i prowadzili intensywną psychoterapię.

Spędziła również około dziewięciu tygodni w ośrodku leczenia zdrowia psychicznego Homewood Health Centre w Guelph.

– Nie pozostawiliśmy żadnej możliwości bez sprawdzenia – mówi jej mąż.

Pragnienie zakończenia cierpienia

Kiedy kolejne terapie nie przynosiły poprawy, Diane zaczęła rozmawiać z mężem o możliwości skorzystania z MAID, czyli kanadyjskiego programu medycznie wspomaganego zakończenia życia.

Slater znał tę procedurę z własnego doświadczenia rodzinnego. Jego 89-letni ojciec skorzystał z niej po przebytym udarze.

Mężczyzna uważa, że jakość życia ojca w momencie uzyskania zgody na MAID była znacznie lepsza niż jakość życia jego żony, której nie pozwolono nawet ubiegać się o taką pomoc.

Kanadyjskie przepisy nie dopuszczają obecnie MAID w przypadkach, gdy jedyną podstawową chorobą jest zaburzenie psychiczne.

Diane, jako prawniczka uważnie śledząca wydarzenia polityczne, wiedziała, że nie spełnia kryteriów. Nie wierzyła też, że przepisy zmienią się wystarczająco szybko.

Małżonkowie rozważali wyjazd do Szwajcarii, gdzie istnieją możliwości uzyskania pomocy w zakończeniu życia również przez osoby przyjeżdżające z zagranicy.

Diane obawiała się jednak, że ujawnienie lekarzom swoich zamiarów może doprowadzić do kolejnej hospitalizacji psychiatrycznej.

Około sześciu tygodni przed śmiercią powiedziała mężowi:

– Nie chcę umierać, ale nie chcę tak żyć.

Slater do dziś wspomina tę rozmowę ze łzami w oczach.

25 października Diane McDowell zmarła w wyniku samobójstwa. Miała 71 lat.

Rząd chce zamknąć drogę do MAID

Tragedia rozegrała się w czasie, gdy rząd federalny przygotowuje istotne zmiany w przepisach dotyczących medycznie wspomaganego zakończenia życia.

Minister sprawiedliwości Sean Fraser przedstawił pod koniec października projekt ustawy, który ma na stałe wykluczyć dostęp do MAID dla osób, których jedyną podstawową chorobą jest zaburzenie psychiczne.

Dotychczasowe przepisy przewidywały możliwość rozszerzenia programu na tę grupę pacjentów, ale termin wejścia zmian w życie był kilkakrotnie przesuwany.

Fraser przyznaje, że decyzja jest niezwykle trudna. Przeczytał nekrolog Diane i był głęboko poruszony jej historią.

Sam niedawno stracił przyjaciela z dzieciństwa, który przez ponad 20 lat zmagał się z chorobą psychiczną.

Minister podkreśla jednak, że w środowisku medycznym nie ma zgody co do możliwości wiarygodnego ustalenia, czy stan osoby cierpiącej na zaburzenia psychiczne jest rzeczywiście nieodwracalny.

Wielu psychiatrów ostrzega, że nawet po latach nieskutecznego leczenia nie można całkowicie wykluczyć poprawy dzięki innym metodom terapii.

Fraser rozmawiał również z osobami, które przyznawały, że w najtrudniejszych momentach życia mogłyby zdecydować się na MAID, gdyby miały taką możliwość. Dziś są wdzięczne, że przeżyły kryzys.

Minister uważa, że w sytuacji niepewności państwo powinno zachować szczególną ostrożność, ponieważ decyzja o zakończeniu życia jest nieodwracalna.

Zaznacza jednocześnie, że nie lekceważy cierpienia ludzi, którzy nie widzą już dla siebie nadziei.

Spór lekarzy i ekspertów

Zwolennicy rozszerzenia MAID argumentują, że wykluczenie osób z ciężkimi, opornymi na leczenie zaburzeniami psychicznymi może prowadzić do dramatycznych konsekwencji.

Ich zdaniem część pacjentów, którzy nie uzyskają dostępu do procedury, może odebrać sobie życie bez opieki medycznej i obecności bliskich.

Przeciwnicy zmian wskazują natomiast na trudności w ocenie nieodwracalności zaburzeń psychicznych, ryzyko podejmowania decyzji pod wpływem kryzysu oraz konieczność zapewnienia pacjentom odpowiedniego leczenia i wsparcia.

Dyskusja dotyczy zatem nie tylko autonomii człowieka i prawa do decydowania o własnym losie, ale również obowiązku państwa do ochrony życia osób szczególnie narażonych na kryzysy psychiczne.

Polityk, który znał Diane

Pogrzeb Diane McDowell odbył się 7 listopada. Wśród żałobników znaleźli się jej przyjaciele, współpracownicy, psychiatra, a nawet fryzjerka.

Przybył również liberalny poseł Robert Oliphant, który przez 16 lat mieszkał w sąsiedztwie małżeństwa.

Oliphant był w 2016 roku współprzewodniczącym parlamentarnej komisji zajmującej się zasadami dostępu do MAID.

Podczas uroczystości pogrzebowych zapowiedział, że ponownie zaangażuje się w działania na rzecz sprawiedliwego dostępu do tej procedury dla osób cierpiących na zaburzenia psychiczne.

– Śmierć Diane sprawiła, że ta sprawa znów stała się dla mnie osobista – powiedział później w rozmowie z The Canadian Press.

Poseł stanie wkrótce przed trudnym głosowaniem nad rządowym projektem ustawy.

Nowe przepisy mają bowiem nie tylko wykluczyć dostęp do MAID w przypadku samych zaburzeń psychicznych, lecz także umożliwić wcześniejsze składanie wniosków przez osoby cierpiące na demencję i inne choroby prowadzące do utraty zdolności świadomego wyrażania zgody.

Oliphant przyznaje, że decyzja nie będzie prosta. Poparcie projektu oznaczałoby zaakceptowanie obu tych rozwiązań jednocześnie.

Ostatnie wspomnienia

David Slater uważa, że jego żona powinna była mieć możliwość ubiegania się o MAID.

W jego przekonaniu pozwoliłoby jej to odejść w obecności najbliższych, z zachowaniem godności, z jaką przeżyła całe życie.

Wspomina ich wspólne podróże, zwłaszcza niewielką kawiarnię za paryską katedrą Notre-Dame. Często trafiali tam około drugiej nad ranem, po wielogodzinnych spacerach po ulicach Paryża, żeby napić się kawy i zjeść lody.

Chciałby móc jeszcze raz porozmawiać z Diane o tych chwilach.

Wyobraża sobie, że w ostatnich momentach życia mogliby wspólnie wspominać podróże, przyjaciół i 36 lat małżeństwa.

– Mogłaby powiedzieć, że bardzo mnie kocha. Mógłbym trzymać ją za rękę – mówi, nie kryjąc łez.

Dla niego historia żony jest argumentem za zmianą prawa. Dla rządu pozostaje natomiast przykładem niezwykle trudnego dylematu, w którym trzeba pogodzić szacunek dla cierpienia człowieka z obowiązkiem ochrony życia.

Debata o przyszłości MAID w Kanadzie trwa, a odpowiedź na pytanie, gdzie powinny przebiegać granice medycznie wspomaganego zakończenia życia, nadal głęboko dzieli lekarzy, polityków i społeczeństwo.