Sąd zablokował referendum separatystyczne w Albercie

Sąd zablokował referendum separatystyczne w Albercie

Mitch Sylvestre pozuje przed stosem pudeł z podpisami przed złożeniem ich w komisji wyborczej Alberty w Edmonton, 4 maja 2026 roku.

Sędzia sądu w Albercie zablokowała możliwość przeprowadzenia referendum separatystycznego w prowincji, uznając, że rząd premier Danielle Smith miał obowiązek skonsultować się z rdzennymi społecznościami przed rozpoczęciem procedury.

Sędzia Shaina Leonard orzekła również, że główny urzędnik wyborczy Alberty nie powinien był w ogóle wydawać zgody na rozpoczęcie procedury związanej z separatystyczną petycją.

Premier Smith ostro skrytykowała decyzję sądu, określając ją jako „nieprawidłową” i „antydemokratyczną”. Zapowiedziała także apelację.

– Chociaż nasz rząd popiera pozostanie Alberty w Kanadzie, uważamy, że dzisiejsza decyzja sądu pozbawi ponad 300 tysięcy mieszkańców Alberty możliwości weryfikacji ich petycji – powiedziała premier.

Sprawa dotyczy zmian w prawie referendum obywatelskiego, które rząd Smith wprowadził w grudniu ubiegłego roku. Nowe przepisy zniosły wymóg zgodności pytań referendalnych z konstytucją oraz odebrały głównemu urzędnikowi wyborczemu możliwość kierowania takich spraw do sądu.

Prawnicy reprezentujący kilka Pierwszych Narodów argumentowali, że procedura jest niezgodna z konstytucją, ponieważ nie przewiduje obowiązkowych konsultacji z rdzennymi mieszkańcami. Podkreślali także, że ewentualna secesja Alberty mogłaby naruszyć prawa wynikające z traktatów zawartych z Pierwszymi Narodami.

Sędzia Leonard przyznała im rację.

– Z logicznego punktu widzenia i kierując się zdrowym rozsądkiem, nie ma wątpliwości, że secesja Alberty od Kanady będzie miała wpływ na Traktaty 7 i 8 – napisała w uzasadnieniu.

Sąd uznał również, że rząd Alberty naruszył obowiązek konsultacji z rdzennymi społecznościami.

Kontrowersje dotyczą działalności separatystycznej organizacji Stay Free Alberta, która od miesięcy prowadzi kampanię na rzecz referendum niepodległościowego. Jej pierwsza petycja została wcześniej uznana przez sąd za niezgodną z konstytucją. Po zmianie prawa grupa złożyła jednak nowy wniosek, który został zaakceptowany w styczniu.

Sędzia Leonard stwierdziła, że nie powinno do tego dojść, ponieważ wcześniejsza procedura została już formalnie zakończona przed wejściem nowych przepisów w życie.

Prawnik organizacji Jeff Rath zapowiedział odwołanie od wyroku. Jego zdaniem decyzja sądu narusza zasady sprawiedliwości i zawiera liczne błędy prawne.

Rath dodał także, że premier Smith mogłaby samodzielnie rozpisać referendum separatystyczne, ponieważ – jak twierdzi – oczekuje tego ponad 300 tysięcy mieszkańców Alberty.