{"id":11078,"date":"2026-08-11T06:15:04","date_gmt":"2026-08-11T10:15:04","guid":{"rendered":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/08\/11\/polka-poslubila-wnuka-afrykanskiego-krola\/"},"modified":"2026-08-11T06:15:04","modified_gmt":"2026-08-11T10:15:04","slug":"polka-poslubila-wnuka-afrykanskiego-krola","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/08\/11\/polka-poslubila-wnuka-afrykanskiego-krola\/","title":{"rendered":"Polka po\u015blubi\u0142a wnuka afryka\u0144skiego kr\u00f3la"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/p>\n

Prywatne zdj\u0119cia autorki z Gwinei Bissau<\/p>\n<\/div>\n

Izabela Embalo, kt\u00f3ra od lat mieszka w Kanadzie, w wywiadzie dla portalu PolskieRadio24.pl opisuje jak przez przypadek dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce jej m\u0105\u017c jest wnukiem afryka\u0144skiego kr\u00f3la, jak w polskim poci\u0105gu pomyli\u0142a wagony i pozna\u0142a przysz\u0142ego m\u0119\u017ca oraz o tym jak afryka\u0144ski szaman uzdrowi\u0142 opuchlizn\u0119 jej n\u00f3g.<\/strong><\/p>\n

Ca\u0142kowity doch\u00f3d ze sprzeda\u017cy ksi\u0105\u017cki zostanie przeznaczony na dzia\u0142ania charytatywne w Gwinei Bissau.<\/p>\n

Joanna Zaremba: Pami\u0119tasz moment, w kt\u00f3rym Gwinea Bissau po raz pierwszy pojawi\u0142a si\u0119 w twoim \u017cyciu ju\u017c nie jako przypadkowy kierunek podr\u00f3\u017cy, tylko jako kraj twojego m\u0119\u017ca? Pierwsz\u0105 histori\u0119 z dzieci\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 ci opowiedzia\u0142?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:\u00a0<\/strong>By\u0142y lata 90. i tak naprawd\u0119 bardzo niewiele informacji. Jeszcze nie mieli\u015bmy dost\u0119pu do Internetu na tak\u0105 skal\u0119 jak teraz, wi\u0119c moje wyobra\u017cenie o Afryce by\u0142o oparte na ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3re czytali\u015bmy chyba wszyscy, na przyk\u0142ad “W pustyni i w puszczy”. Alberto troch\u0119 mi opowiada\u0142 o tamtejszej przyrodzie, owocach. Wtedy nie wiedzia\u0142am nawet, co to jest papaja albo gujawa! Pokazywa\u0142 te\u017c rodzinne zdj\u0119cia, wi\u0119c na tamten moment to by\u0142 m\u00f3j jedyny kontakt z Gwine\u0105 Bissau – poprzez obraz, wi\u0119c reszt\u0119 musia\u0142am sobie wyobrazi\u0107.<\/p>\n

Jak on przylecia\u0142 do Polski, to dziwi\u0142 si\u0119, \u017ce wszystko jest na kartki. By\u0142 w szoku, \u017ce Afryka\u0144czyk mo\u017ce kupi\u0107 sobie tylko jedn\u0105 par\u0119 but\u00f3w! Mnie te\u017c to wtedy zdziwi\u0142o, \u017ce by\u0142 od st\u00f3p do g\u0142\u00f3w ubrany w markowe ciuchy, kt\u00f3re w Polsce przecie\u017c nie\u0142atwo by\u0142o zdoby\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gwinea Bissau\/ Foto: Izabela Embalo<\/p>\n<\/div>\n

Co pami\u0119tasz z tych zdj\u0119\u0107, kt\u00f3re pokazywa\u0142 ci m\u0105\u017c?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0G\u0142\u00f3wnie cz\u0142onk\u00f3w jego rodziny. By\u0142o te\u017c du\u017co zdj\u0119\u0107 dom\u00f3w – apartament\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c zdj\u0119cia z afryka\u0144skiej wsi. Przywi\u00f3z\u0142 ze sob\u0105 du\u017co muzyki – kasety, p\u0142yty CD. S\u0142uchali\u015bmy jej razem. On opowiada\u0142 o swojej rodzinie, a ja wyobra\u017ca\u0142am sobie jego kraj.<\/p>\n

W jakich okoliczno\u015bciach zapad\u0142a decyzja o twoim wyje\u017adzie do Gwinei Bissau? Czy ju\u017c wtedy mia\u0142a\u015b poczucie, \u017ce nie lecisz tam jako turystka, tylko masz szans\u0119 bezpo\u015brednio spotka\u0107 si\u0119 z kolebk\u0105 kulturow\u0105 twojego partnera?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0D\u0142ugo odk\u0142adali\u015bmy wyjazd. My\u015bl\u0119, \u017ce on si\u0119 troch\u0119 ba\u0142 tej mojej podr\u00f3\u017cy… Ci\u0105gle te\u017c by\u0142 jaki\u015b pow\u00f3d, \u017ceby to prze\u0142o\u017cy\u0107. Zw\u0142aszcza \u017ce by\u0142 to gor\u0105cy okres, je\u015bli chodzi o perturbacje polityczne w Gwinei Bissau. W ko\u0144cu postawi\u0142am ultimatum: “S\u0142uchaj, tak nie mo\u017ce by\u0107, ja musz\u0119 zobaczy\u0107 t\u0119 ziemi\u0119”. Dla mnie to by\u0142o istotne prze\u017cycie emocjonalne, bo wiedzia\u0142am, \u017ce poznam jego rodzin\u0119, zobacz\u0119 miejsce, w kt\u00f3rym przyszed\u0142 na \u015bwiat.<\/p>\n

M\u00f3j m\u0105\u017c jest bardzo skromny. Wielu rzeczy o nim i jego rodzinie dowiedzia\u0142am si\u0119 przez przypadek, np. o tym, \u017ce jest potomkiem kr\u00f3la. Skromno\u015b\u0107 jest te\u017c jedn\u0105 z warto\u015bci wyznawanych przez cz\u0142onkinie i cz\u0142onk\u00f3w jego plemienia Fulani. Kiedy w ko\u0144cu tam pojecha\u0142am, zobaczy\u0142am nowoczesny dom – zmywarki, pi\u0119kne meble, p\u0142askie telewizory na \u015bcianach. U szwagra\u00a0 – cztery gosposie i willa z basenem. Przyznam, \u017ce poczu\u0142am si\u0119 biedna.<\/p>\n

Pami\u0119tam fragment twojej ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rej opisujesz Gabu – rodzinn\u0105 miejscowo\u015b\u0107 twojego m\u0119\u017ca. Szko\u0142\u0119, dom, ogr\u00f3d. Czy w trakcie tworzenia tych opis\u00f3w my\u015bla\u0142a\u015b o tym, jak przebiega\u0142o jego dzieci\u0144stwo w tym mie\u015bcie? Wyobra\u017ca\u0142a\u015b sobie to?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Dopiero w Gabu naprawd\u0119 zda\u0142am sobie spraw\u0119, w jakich czasach Alberto si\u0119 wychowywa\u0142. To by\u0142 jeszcze okres kolonialny, z segregacj\u0105 rasow\u0105, przymusow\u0105 prac\u0105 i fikcyjnymi podatkami nak\u0142adanymi na Afryka\u0144czyk\u00f3w. My czasami my\u015blimy o kolonizacji tak: Portugalczycy przyjechali, wybudowali drogi, przynie\u015bli cywilizacj\u0119. Tymczasem by\u0142 to dla Afryka\u0144czyk\u00f3w niesamowicie ci\u0119\u017cki okres niewolnictwa, wyzysku, dyskryminacji.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie zobaczy\u0142am bardziej ba\u015bniowy obraz Gabu. Alberto pokazywa\u0142 mi ziemie dawnego kr\u00f3lestwa, kt\u00f3rego jego dziadek i pradziadek byli w\u0142adcami. To by\u0142o kiedy\u015b pot\u0119\u017cne i bogate kr\u00f3lestwo Afryki Zachodniej.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gwinea Bissau\/ Foto: Izabela Embalo<\/p>\n<\/div>\n

Co ciekawe, o kr\u00f3lewskich korzeniach jego rodziny dowiedzia\u0142am si\u0119 zupe\u0142nie przypadkowo. Kiedy\u015b nasz syn przyni\u00f3s\u0142 ze szko\u0142y jedynk\u0119 albo dw\u00f3jk\u0119. Alberto zdenerwowa\u0142 si\u0119 i powiedzia\u0142 do niego po portugalsku: “S\u0142uchaj, ty tak nie mo\u017cesz robi\u0107, bo tw\u00f3j dziadek by\u0142 kr\u00f3lem”. Dopiero wtedy zapyta\u0142am: “Jak to \u2013 kr\u00f3lem?”.<\/p>\n

To ca\u0142y Alberto. O tym, \u017ce jego brat kandyduje na prezydenta, te\u017c dowiedzia\u0142am si\u0119, ogl\u0105daj\u0105c z nim wiadomo\u015bci. Zapyta\u0142am, kim jest cz\u0142owiek pokazywany w telewizji o tym samym nazwisku, co nasze, a on odpowiedzia\u0142: “No, m\u00f3j brat”. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wcze\u015bniej by\u0142 ju\u017c premierem. Alberto nigdy nie opowiada o takich rzeczach, nie potrafi si\u0119 chwali\u0107. Nawet nie m\u00f3wi ludziom, \u017ce jest lekarzem.<\/p>\n

W Gabu widzia\u0142am r\u00f3wnie\u017c gr\u00f3b jego mamy, kt\u00f3r\u0105 bardzo kocha\u0142, a kt\u00f3rej nie zd\u0105\u017cy\u0142am pozna\u0107. Zobaczy\u0142am dom, ogr\u00f3d i mangowiec, pod kt\u00f3rym rodzina zbiera\u0142a si\u0119 na posi\u0142ki. W Afryce \u017cycie bardzo cz\u0119sto toczy si\u0119 na zewn\u0105trz. Domy na wsiach bywaj\u0105 skromne, bo to w\u0142a\u015bnie pod drzewem ludzie jedz\u0105, rozmawiaj\u0105 i sp\u0119dzaj\u0105 ze sob\u0105 czas. To by\u0142o dla mnie bardzo emocjonalne.<\/p>\n

Alberto zaprowadzi\u0142 ci\u0119 r\u00f3wnie\u017c nad rzek\u0119, wyznaczaj\u0105c\u0105 dawn\u0105 granic\u0119 kr\u00f3lestwa jego rodziny. Poprosi\u0142, \u017ceby\u015b wesz\u0142a do wody, bo mia\u0142o to przynie\u015b\u0107 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Co wtedy czu\u0142a\u015b?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0To by\u0142o bardzo duchowe prze\u017cycie. Rzeka by\u0142a b\u0142otnista i pocz\u0105tkowo wcale nie mia\u0142am ochoty do niej wchodzi\u0107. Alberto powiedzia\u0142 jednak: “Tu ko\u0144czy\u0142o si\u0119 kr\u00f3lestwo mojego dziadka. Musisz wej\u015b\u0107 do tej rzeki, bo to jest b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo”.<\/p>\n

By\u0142 pi\u0119kny zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca. Wesz\u0142am do wody i poczu\u0142am korzenie tej Afryki. Wcze\u015bniej zna\u0142am Alberta jako Afryka\u0144czyka, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Polski z Portugalii, a tam zobaczy\u0142am jego dum\u0119 z w\u0142asnej historii i ziemi. On rzadko j\u0105 pokazuje, ale wtedy powiedzia\u0142: “Zobacz, to by\u0142o kr\u00f3lestwo mojego dziadka. To si\u0119 ci\u0105gn\u0119\u0142o kilometrami”.<\/p>\n

W Afryce nauczy\u0142am si\u0119 wi\u0119kszej duchowo\u015bci. Ludzie s\u0105 tam bardzo silnie zwi\u0105zani z natur\u0105, kosmologi\u0105 i \u015bwiatem pozaziemskim. Trudno to opisa\u0107. Trzeba tego do\u015bwiadczy\u0107 na w\u0142asnej sk\u00f3rze.<\/p>\n

Zanim odwiedzi\u0142a\u015b jego kraj i rodzin\u0119, pozna\u0142a\u015b Alberta w poci\u0105gu. Jak do tego dosz\u0142o?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Totalny przypadek. Dosta\u0142am si\u0119 na filologi\u0119 polsk\u0105 w \u0141odzi i jecha\u0142am z kole\u017cank\u0105 na wakacje do Krynicy Morskiej. Pomyli\u0142y\u015bmy wagony i usiad\u0142y\u015bmy na miejscach grupy afryka\u0144skich student\u00f3w.\u00a0Kiedy przyszli, zacz\u0119\u0142am do nich m\u00f3wi\u0107 \u0142amanym hiszpa\u0144skim, bo wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce s\u0142ysz\u0119 hiszpa\u0144ski, cho\u0107 oni rozmawiali po portugalsku. \u00a0Zapyta\u0142am w ko\u0144cu, czy m\u00f3wi\u0105 po angielsku. Jeden odpowiedzia\u0142, \u017ce tak, ale po chwili zapyta\u0142: “A nie mo\u017cemy po polsku?”. To by\u0142a tragedia!<\/p>\n

Oni zachowali si\u0119 bardzo grzecznie. Powiedzieli, \u017ce mog\u0105 sta\u0107 na korytarzu, ale przecie\u017c podr\u00f3\u017c mia\u0142a trwa\u0107 pi\u0119\u0107 godzin, a my mia\u0142y\u015bmy w\u0142asne miejsca w innym wagonie. Wr\u00f3ci\u0142y\u015bmy jednak do nich porozmawia\u0107. Mama kole\u017canki przygotowa\u0142a nam bu\u0142ki ze schabem, owoce. My si\u0119 wtedy, jak zwykle, odchudza\u0142y\u015bmy, wi\u0119c zacz\u0119\u0142y\u015bmy ich dokarmia\u0107. I tak si\u0119 zacz\u0119\u0142o.<\/p>\n

W Alberto przyci\u0105gn\u0119\u0142o mnie jego wewn\u0119trzne ciep\u0142o. On rozbraja ludzi. Zawsze m\u00f3wi\u0119, \u017ce Alberto potrafi rozbroi\u0107 nawet najgorszego rasist\u0119, bo kiedy kto\u015b go poznaje, nagle si\u0119 okazuje, \u017ce kolor sk\u00f3ry nie ma \u017cadnego znaczenia.<\/p>\n

Zaprosi\u0142am go na \u015bwi\u0119ta. By\u0142 w Polsce bez rodziny, by\u0142a zima, moi rodzice bardzo go polubili. Mia\u0142am uczy\u0107 go polskiego i troch\u0119 mu pomaga\u0107, a to przerodzi\u0142o si\u0119 w wielk\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107. Poci\u0105ga\u0142y mnie jego ciep\u0142o, empatia i u\u015bmiech. Oczywi\u015bcie by\u0142a te\u017c egzotyka \u2013 to by\u0142 dla mnie m\u0119\u017cczyzna z innego \u015bwiata.<\/p>\n

Jak przyj\u0119\u0142a ci\u0119 jego rodzina, kiedy pierwszy raz polecia\u0142a\u015b do Gwinei Bissau?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Pierwszy by\u0142 Antonio, m\u00f3j szwagier. Czeka\u0142 na lotnisku z u\u015bmiechem od ucha do ucha. By\u0142 wtedy ministrem, wi\u0119c zamiast zwyk\u0142ej odprawy nagle znalaz\u0142am si\u0119 w sali dla VIP-\u00f3w. Kto\u015b zabra\u0142 walizki, kto\u015b nas prowadzi\u0142, a ja zupe\u0142nie nie wiedzia\u0142am, co si\u0119 dzieje.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej nasza liczna rodzina zacz\u0119\u0142a schodzi\u0107 si\u0119 do domu i \u017ceby mnie pozna\u0107. Codziennie przychodzi\u0142 kto\u015b nowy. W ko\u0144cu powiedzia\u0142am Albertowi: “Nie t\u0142umacz mi ju\u017c, kto jest kim. Powiedz tylko, czy to rodzina od strony mamy, czy taty”. W Afryce poj\u0119cie rodziny jest znacznie szersze ni\u017c u nas. Daleki kuzyn czy krewny by\u0142ego szwagra nadal jest rodzin\u0105. Mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce w\u0142a\u015bciwie ca\u0142e plemi\u0119 Fulani jest ze sob\u0105 spokrewnione.<\/p>\n

Przy powitaniu trzeba by\u0142o da\u0107 trzy buziaki. Ja zatrzymywa\u0142am si\u0119 po polsku na dw\u00f3ch, a tam wszyscy chcieli si\u0119 \u015bciska\u0107 i przytula\u0107. Nie ma tej bariery, kt\u00f3r\u0105 czasami mamy w Europie \u2013 \u017ce podajemy r\u0119k\u0119 i zachowujemy dystans.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gwinea Bissau\/ Foto: Izabela Embalo<\/p>\n<\/div>\n

Rodzina opiekowa\u0142a si\u0119 mn\u0105 do tego stopnia, \u017ce zaczyna\u0142o mnie to kr\u0119powa\u0107. Nie mog\u0142am sama po\u015bcieli\u0107 \u0142\u00f3\u017cka ani zrobi\u0107 sobie herbaty. Kiedy zobaczyli, \u017ce mam trampki, natychmiast powiedzieli, \u017ce w takim upale nie mog\u0119 w nich chodzi\u0107 i przynie\u015bli mi sanda\u0142y. Kiedy moje buty zacz\u0119\u0142y mnie obciera\u0107 w drodze na karnawa\u0142, szwagier zdj\u0105\u0142 w\u0142asne i mi je odda\u0142. Powiedzia\u0142am: “Co ty, zwariowa\u0142e\u015b?”. A on nie chcia\u0142 s\u0142ysze\u0107 odmowy. I szed\u0142 dalej bez but\u00f3w.<\/p>\n

Na wsi ludzie mieli bardzo niewiele, a mimo to chcieli dzieli\u0107 si\u0119 wszystkim: owocem, wod\u0105, mlekiem. Nie mog\u0142am z nimi swobodnie rozmawia\u0107 z powodu bariery j\u0119zykowej, ale wystarcza\u0142y spojrzenia i gesty. Kiedy macha\u0142am komu\u015b z daleka, wszyscy natychmiast odmachiwali. By\u0142am zaszokowana serdeczno\u015bci\u0105 i tym, jak mnie przyj\u0119li.<\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce \u015bwiadomie pr\u00f3bujesz prze\u0142ama\u0107 obraz Afryki jako kontynentu biedy, chor\u00f3b i n\u0119dzy – Zach\u00f3d “uwielbia” go tak przedstawia\u0107.<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:\u00a0<\/strong>To jest niepe\u0142ny obraz i bardzo cz\u0119sto wyj\u0119ty z kontekstu. Pami\u0119tam rejs, podczas kt\u00f3rego Polacy zabrali ze statku cukierki dla “biednych dzieci z Afryki”. Wysiedli\u015bmy w Walvis Bay i zobaczyli\u015bmy szklane budynki, nowoczesne samochody, pi\u0119kne domy. \u017badnych ruder. Zabrali wi\u0119c cukierki z powrotem na statek.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie w Afryce jest bieda, ale jest te\u017c ogromne bogactwo, nowoczesne miasta, \u015bwietne hotele, ludzie wykszta\u0142ceni i rodziny \u017cyj\u0105ce na bardzo wysokim poziomie. W Gwinei widzia\u0142am domy z basenami, porcelan\u0119, gosposie. Obok tego s\u0105 wsie, gdzie \u017cycie jest bardzo skromne.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u017bycie w najwi\u0119kszym mie\u015bcie Wysp Bijagos – Bubaque, le\u017cy na wyspie o tej samej nazwie\/ 2015 r.<\/p>\n<\/div>\n

My patrzymy na cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ma prosty dom, kawa\u0142ek pola i dwie pary but\u00f3w i od razu uznajemy, \u017ce musi by\u0107 nieszcz\u0119\u015bliwy. Tymczasem on mo\u017ce mie\u0107 skromn\u0105 chat\u0119, \u00a0pole ry\u017cowe, drzewa mango i nerkowca, rodzin\u0119 i jedzenie. Nie ma naszego komfortu ani takiego dost\u0119pu do medycyny, ale niekoniecznie uwa\u017ca si\u0119 za biednego.\u00a0Bieda w krajach tropikalnych jest po prostu bardziej widoczna, bo \u017cycie odbywa si\u0119 na zewn\u0105trz. U nas jest schowana w mieszkaniach komunalnych i blokach.<\/p>\n

Pokazywanie Afryki wy\u0142\u0105cznie przez safari i rdzenne spo\u0142eczno\u015bci jest tak samo absurdalne, jak przedstawianie ca\u0142ej Kanady, w kt\u00f3rej mieszkam od wielu lat, przez poluj\u0105cego i od\u017cywiaj\u0105cego si\u0119 tradycyjnie Inuit\u0119. Taki obraz te\u017c istnieje, ale nie jest ca\u0142\u0105 Kanad\u0105. Tak samo jedno plemi\u0119 nie jest ca\u0142\u0105 Afryk\u0105.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie nie mo\u017cna opowiada\u0107 o wsp\u00f3\u0142czesnej Afryce bez historii kolonializmu i niewolnictwa.<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Afryka by\u0142a eksploatowana przez setki lat. Wywo\u017cono z niej z\u0142oto, surowce i miliony ludzi. To by\u0142a grabie\u017c. A p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142 si\u0119 neokolonializm \u2013 eksploatacja trwa nadal, tylko nazywa si\u0119 j\u0105 robieniem biznes\u00f3w.<\/p>\n

Ogromnym prze\u017cyciem by\u0142a dla mnie wizyta na wyspie Gor\u00e9e w Senegalu, w miejscu, z kt\u00f3rego wywo\u017cono niewolnik\u00f3w. Jest tam Brama Bez Powrotu. Afrykanie, wywo\u017ceni w niewol\u0119, przechodzili przez ni\u0105 i ju\u017c nigdy nie widzieli swoich rodzin ani kraju. Staje si\u0119 przed kamiennym przej\u015bciem, za kt\u00f3rym jest ocean, i wszyscy tam p\u0142acz\u0105. Takie emocje wzbudza to miejsce.<\/p>\n

Alberto si\u0119 rozp\u0142aka\u0142, ja te\u017c. By\u0142o tam wielu czarnych turyst\u00f3w z Ameryki – potomk\u00f3w niewolnik\u00f3w. Niekt\u00f3rzy j\u0119czeli, jedna kobieta zemdla\u0142a. W tym miejscu historia staje si\u0119 namacalna. Afryka\u0144czycy wierz\u0105, \u017ce dusze niewolnik\u00f3w powracaj\u0105 w to miejsce.<\/p>\n

I tu pojawia si\u0119 co\u015b niezwyk\u0142ego. Przewodnicy m\u00f3wi\u0105: “Wybaczyli\u015bmy, ale nie zapomnieli\u015bmy”. Afryka\u0144czycy nie s\u0105 do nas nastawieni z nienawi\u015bci\u0105. Gdyby nam zrobiono co\u015b podobnego, nie wiem, jak patrzyliby\u015bmy dzi\u015b na sprawc\u00f3w.<\/p>\n

Tak\u017ce w Gwinei Bissau mo\u017cna zobaczy\u0107 \u015blady segregacji. Afryka\u0144czycy nie mogli swobodnie wchodzi\u0107 do centrum miasta, potrzebowali przepustek. Tak zwani asymilowani musieli upodabnia\u0107 si\u0119 do Portugalczyk\u00f3w: prostowa\u0107 w\u0142osy, przejmowa\u0107 ich obyczaje i spos\u00f3b \u017cycia. Wtedy ich dzieci mog\u0142y chodzi\u0107 do szko\u0142y i mia\u0142y \u0142atwiejsze \u017cycie. Ta historia wci\u0105\u017c jest tam obecna.<\/p>\n

W Gwinei Bissau zetkn\u0119\u0142a\u015b si\u0119 ze \u015bwiatem talizman\u00f3w, szaman\u00f3w i duch\u00f3w przodk\u00f3w. Jak zmieni\u0142o si\u0119 twoje my\u015blenie?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Zrozumia\u0142am, \u017ce nie mo\u017cna tego oddzieli\u0107 od afryka\u0144skiej to\u017csamo\u015bci. Nie ma znaczenia, czy kto\u015b jest profesorem, lekarzem, muzu\u0142maninem, czy chrze\u015bcijaninem. Wiara w duchy przodk\u00f3w, energi\u0119 i talizmany jest cz\u0119\u015bci\u0105 codzienno\u015bci.\u00a0Tam nie ma pytania: “Czy to istnieje?”. To po prostu jest. To jest ich \u015bwiat<\/p>\n

Alberto wcze\u015bniej niewiele mi o tym opowiada\u0142. Chyba obawia\u0142 si\u0119, \u017ce go wy\u015bmiej\u0119. Widzia\u0142am, \u017ce rodzina daje mu kamyki, proszki i ma\u0142e saszetki przywi\u0105zane do rzemyka. My\u015bla\u0142am, \u017ce to element tradycyjnego ubrania. Dopiero p\u00f3\u017aniej zrozumia\u0142am, \u017ce to talizmany.<\/p>\n

W Gwinei Bissau wierzy si\u0119, \u017ce energia albo dusza mo\u017ce znajdowa\u0107 si\u0119 w zwierz\u0119ciu, ro\u015blinie czy drzewie. Baobabu nie mo\u017cna po prostu \u015bci\u0105\u0107. Potrzebna jest zgoda przyw\u00f3dcy wioski albo kap\u0142anki, bo w drzewie mo\u017ce mieszka\u0107 dusza.<\/p>\n

Niekt\u00f3re wyspy archipelagu Bijag\u00f3s przyleg\u0142ego do wybrze\u017ca Gwinei Bissau, pozostaj\u0105 niezamieszkane, poniewa\u017c s\u0105 uwa\u017cane za miejsca przodk\u00f3w. Mog\u0105 na nie wchodzi\u0107 tylko wybrane osoby, na przyk\u0142ad kap\u0142anki. Dzi\u0119ki tym wierzeniom zachowa\u0142a si\u0119 tam dziewicza przyroda. Kolonizatorzy nie zdo\u0142ali zniszczy\u0107 tej duchowo\u015bci. Ona przetrwa\u0142a, bo jest cz\u0119\u015bci\u0105 afryka\u0144skiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n

Sama zdecydowa\u0142a\u015b si\u0119 skorzysta\u0107 z pomocy miejscowego uzdrowiciela. Wcze\u015bniej by\u0142a\u015b sceptyczna?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Podchodzi\u0142am do tego tak jak do czterolistnej koniczyny czy medalika na szcz\u0119\u015bcie. Mia\u0142am bardzo zachodnie podej\u015bcie.\u00a0Podczas podr\u00f3\u017cy w gor\u0105cym klimacie puch\u0142y mi nogi. To samo przydarzy\u0142o si\u0119 mojej szwagierce. Alberto, jako lekarz, zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 o badaniach, kr\u0105\u017ceniu i hormonach. Ona machn\u0119\u0142a r\u0119k\u0105 i posz\u0142a do szamana. Po kilku dniach wr\u00f3ci\u0142a bez opuchlizny. Powiedzia\u0142am wtedy: “To dawaj mi tego szamana”.<\/p>\n

Przyszed\u0142 bardzo m\u0142ody ch\u0142opak w tradycyjnym ubraniu. Popatrzy\u0142, pos\u0142ucha\u0142, a nast\u0119pnego dnia przyni\u00f3s\u0142 mi karteczki z\u0142o\u017cone w tr\u00f3jk\u0105ty. Kaza\u0142 wrzuci\u0107 je do wody, przez trzy dni obmywa\u0107 ni\u0105 nogi i troch\u0119 pi\u0107. Zrobi\u0142am to. Od pi\u0119ciu czy sze\u015bciu lat nogi mi nie puchn\u0105. Nie wiem, jak to si\u0119 sta\u0142o. Jestem w szoku.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce w tym \u015bwiecie jest te\u017c du\u017co teatralno\u015bci i ludzi dzia\u0142aj\u0105cych pod turyst\u00f3w. Mia\u0142am jednak szcz\u0119\u015bcie trafi\u0107 na uzdrowicieli pracuj\u0105cych na wsiach, gdzie wszyscy si\u0119 znaj\u0105. Gdyby kto\u015b by\u0142 szarlatanem i nikomu nie pomaga\u0142, ca\u0142a wie\u015b szybko by o tym wiedzia\u0142a.<\/p>\n

Nie potrafi\u0119 dzi\u015b wszystkiego racjonalnie wyja\u015bni\u0107. Zacz\u0119\u0142am jednak wierzy\u0107 w znaki i symbole. Ten temat zafascynowa\u0142 mnie tak bardzo, \u017ce chcia\u0142abym po\u015bwi\u0119ci\u0107 mu kolejn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Musia\u0142abym wr\u00f3ci\u0107 do Afryki i sp\u0119dzi\u0107 wi\u0119cej czasu z lud\u017ami uczestnicz\u0105cymi w tych rytua\u0142ach. Na razie tylko otar\u0142am si\u0119 o ten \u015bwiat.<\/p>\n

Kraje afryka\u0144skie, cz\u0119sto bardzo nies\u0142usznie, kojarz\u0105 si\u0119 Europejczykom r\u00f3wnie\u017c z miejscami, w kt\u00f3rych kobiety maj\u0105 niewiele praw. Tymczasem na wyspie Orango zetkn\u0119\u0142a\u015b si\u0119 ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105, w kt\u00f3rej ich pozycja jest bardzo silna.<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o ca\u0142ej Afryce jak o jednym kraju. To ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t pa\u0144stw, setki kultur, lud\u00f3w, religii i tradycji. Nawet w niewielkiej Gwinei Bissau wystarczy przejecha\u0107 kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w albo pop\u0142yn\u0105\u0107 dwie godziny statkiem, \u017ceby znale\u017a\u0107 si\u0119 w zupe\u0142nie innym \u015bwiecie.<\/p>\n

Na kontynencie w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych plemion mo\u017ce jeszcze istnie\u0107 poligamia, a na cz\u0119\u015bci wysp Bijag\u00f3s spotykamy spo\u0142eczno\u015bci matrylinearne, w kt\u00f3rych bardzo siln\u0105 pozycj\u0119 maj\u0105 kobiety. To one mog\u0105 by\u0107 kr\u00f3lowymi i kap\u0142ankami, zarz\u0105dza\u0107 polityk\u0105, gospodark\u0105 i domami. M\u0119\u017cczy\u017ani cz\u0119\u015bciej zajmuj\u0105 si\u0119 rybo\u0142\u00f3wstwem, czy polowaniem.\u00a0Kobieta mo\u017ce mie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jednego m\u0119\u017ca. Nie oznacza to, \u017ce ka\u017cda tak \u017cyje – jest to mo\u017cliwo\u015b\u0107, a nie obowi\u0105zek. Mo\u017ce wybra\u0107 jednego m\u0119\u017ca rybaka, a drugiego rolnika – do\u015b\u0107 pragmatycznie. Dziecko nale\u017cy do ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty i jest wychowywane przez wiele os\u00f3b, dlatego kwestia biologicznego ojcostwa nie ma takiego znaczenia jak u nas.<\/p>\n

Jedna z kr\u00f3lowych Orango postawi\u0142a si\u0119 portugalskim kolonizatorom i odegra\u0142a wa\u017cn\u0105 rol\u0119 we wzmacnianiu praw kobiet. Nie oznacza to, \u017ce kobiety upokarzaj\u0105 tam m\u0119\u017cczyzn. Po prostu poszczeg\u00f3lnym osobom przypisane s\u0105 inne funkcje spo\u0142eczne. Niekt\u00f3re obrz\u0119dy mog\u0105 odprawia\u0107 wy\u0142\u0105cznie kap\u0142anki i tylko one maj\u0105 prawo wst\u0119pu na cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tych wysp.\u00a0To pokazuje, \u017ce afryka\u0144ska kobieta nie zawsze ma s\u0142ab\u0105 pozycj\u0119. W niekt\u00f3rych spo\u0142eczno\u015bciach jest dok\u0142adnie odwrotnie.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gwinea Bissau na mapie<\/p>\n<\/div>\n

Komu trudniej by\u0142oby wyt\u0142umaczy\u0107 odmienn\u0105 kultur\u0119: Gwinejczykowi Polsk\u0119 czy Polakowi Gwine\u0119 Bissau?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0My\u015bl\u0119, \u017ce trudniej Polakowi opowiedzie\u0107 o Gwinei. Gwinea Bissau by\u0142a przez wieki koloni\u0105 portugalsk\u0105, wi\u0119c jest tam wiele europejskich wp\u0142yw\u00f3w: j\u0119zyk, kuchnia, muzyka, karnawa\u0142. Afryka\u0144czycy s\u0105 do pewnych element\u00f3w europejskiej kultury przyzwyczajeni; niekt\u00f3re z nich sta\u0142y si\u0119 tamtejsze<\/p>\n

To tak\u017ce niewielki kraj zamieszkany przez oko\u0142o dwadzie\u015bcia r\u00f3\u017cnych lud\u00f3w, wyznaj\u0105cych r\u00f3\u017cne religie i maj\u0105cych odmienne tradycje. Ludzie nauczyli si\u0119 \u017cy\u0107 obok siebie. Nie krytykuj\u0105 tego, \u017ce s\u0105siad wierzy w co\u015b innego. Wszyscy \u017cyj\u0105 w symbiozie i wsp\u00f3lnym szacunku.<\/p>\n

My, Europejczycy, mamy okre\u015blone wzorce. Kiedy co\u015b wykracza poza nasz system wierze\u0144 albo standard \u017cycia, cz\u0119sto od razu uznajemy, \u017ce jest niew\u0142a\u015bciwe. Tymczasem to, co jest dobre dla nas, niekoniecznie musi by\u0107 najlepsze dla drugiego cz\u0142owieka.<\/p>\n

W ma\u0142\u017ce\u0144stwie z Alberto najbardziej zauwa\u017cy\u0142am r\u00f3\u017cnic\u0119 w podej\u015bciu do starszych. W jego kulturze nie mo\u017cna sprzeciwia\u0107 si\u0119 rodzicom. Istnieje ogromny szacunek wobec os\u00f3b starszych. Nawet s\u0142owo “stary”, kt\u00f3re po polsku mo\u017ce zabrzmie\u0107 obra\u017aliwie, tam jest wyrazem uznania i szacunku. Poza tym nie mieli\u015bmy wi\u0119kszych problem\u00f3w. Alberto jest bardzo ugodowy, a ja ju\u017c wcze\u015bniej i zanim go pozna\u0142am, mieszka\u0142am w Kanadzie, kraju wielokulturowym, i chyba dlatego mia\u0142am do\u015b\u0107 otwarty umys\u0142.<\/p>\n

Jak rodzina Alberta zareagowa\u0142a na twoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Byli przeszcz\u0119\u015bliwi. Dopiero niedawno przet\u0142umaczy\u0142am j\u0105 na portugalski i wys\u0142a\u0142am im tekst. Wcze\u015bniej ju\u017c mnie szanowali, ale teraz zosta\u0142am chyba ulubion\u0105 szwagierk\u0105 (\u015bmiech).\u00a0Pojawi\u0142 si\u0119 nawet pomys\u0142, \u017cebym dosta\u0142a jaki\u015b medal od gwinejskiego Ministerstwa Kultury. Odpowiedzia\u0142am, \u017ce nie chc\u0119 \u017cadnych order\u00f3w po znajomo\u015bci. Ale bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce maj\u0105 poczucie, i\u017c ich kraj, rodzina i historia zosta\u0142y \u201eopowiedziane\u201d i potraktowane z szacunkiem.<\/p>\n

Po tylu latach Alberto nadal czuje si\u0119 zwi\u0105zany z Polsk\u0105?<\/strong><\/p>\n

Izabela Embalo:<\/strong>\u00a0Bardzo. On niesamowicie kocha Polsk\u0119. M\u00f3j tata wozi\u0142 mu z Polski kie\u0142bas\u0119 krakowsk\u0105. Alberto ma polskie obywatelstwo, a na bierzmowaniu przyj\u0105\u0142 imi\u0119 Stanis\u0142aw. Nie pozwoli powiedzie\u0107 nic z\u0142ego o Polsce ani o Polakach. Strasznie si\u0119 wtedy oburza. Mimo \u017ce troch\u0119 dali mu tu do wiwatu, pami\u0119ta przede wszystkim o dobrych ludziach i przyjacio\u0142ach. W domu rozmawiamy po polsku, zachowujemy polskie tradycje, a on kocha polskie jedzenie i filmy. Zawsze te\u017c powtarza, \u017ce polskie kobiety s\u0105 najpi\u0119kniejsze na \u015bwiecie. I nie tylko wtedy, gdy ja to s\u0142ysz\u0119 (u\u015bmiech).<\/p>\n

Wywiad przeprowadzi\u0142a dziennikarka portalu PolskieRadio24.pl<\/em><\/strong>
\nJoanna Zaremba<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prywatne zdj\u0119cia autorki z Gwinei Bissau Izabela Embalo, kt\u00f3ra od lat mieszka w Kanadzie, w wywiadzie dla portalu PolskieRadio24.pl opisuje jak przez przypadek dowiedzia\u0142a si\u0119,…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":11079,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-11078","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-magazyn"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11078","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11078"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11078\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11079"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}