{"id":11879,"date":"2026-09-16T17:15:02","date_gmt":"2026-09-16T21:15:02","guid":{"rendered":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/09\/16\/kanadyjska-arktyka-stracila-wyjatkowe-jezioro\/"},"modified":"2026-09-16T17:15:02","modified_gmt":"2026-09-16T21:15:02","slug":"kanadyjska-arktyka-stracila-wyjatkowe-jezioro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/09\/16\/kanadyjska-arktyka-stracila-wyjatkowe-jezioro\/","title":{"rendered":"Kanadyjska Arktyka straci\u0142a wyj\u0105tkowe Jezioro"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/p>\n

J\u00e9r\u00e9mie Bonneau w 2018 roku pr\u00f3buje uwolni\u0107 sond\u0119 zwan\u0105 cum\u0105 z lodu na jeziorze szelfowym Milne Fiord. Jezioro by\u0142o pokryte lodem przez ca\u0142y rok i by\u0142o ostatnim tego typu w Kanadzie, a\u017c do 2020 roku, kiedy to sp\u0142yn\u0119\u0142o do oceanu.<\/p>\n<\/div>\n

Przez oko\u0142o cztery tysi\u0105ce lat na dalekiej p\u00f3\u0142nocy Kanady istnia\u0142o niezwyk\u0142e jezioro, w kt\u00f3rym warstwa s\u0142odkiej wody unosi\u0142a si\u0119 bezpo\u015brednio nad s\u0142on\u0105 wod\u0105 Oceanu Arktycznego. By\u0142o ostatnim tego rodzaju zbiornikiem w kraju i miejscem wyst\u0119powania wyj\u0105tkowego ekosystemu. Teraz naukowcy potwierdzili, \u017ce jezioro Milne Fiord na Wyspie Ellesmere’a w Nunavut bezpowrotnie znikn\u0119\u0142o.<\/strong><\/p>\n

Wyniki bada\u0144 opublikowane w czasopi\u015bmie \u201eScientific Reports\u201d szczeg\u00f3\u0142owo pokazuj\u0105, w jaki spos\u00f3b dosz\u0142o do zag\u0142ady tzw. jeziora episzelfowego. Naukowcy okre\u015blaj\u0105 wydarzenie jako koniec trwaj\u0105cej oko\u0142o 4000 lat epoki i kolejny przyk\u0142ad zmian zachodz\u0105cych w kanadyjskiej Arktyce wraz ze wzrostem temperatur.<\/p>\n

Jeziora episzelfowe powstaj\u0105 w wyj\u0105tkowych warunkach. Lodowce sp\u0142ywaj\u0105ce w kierunku morza uwalniaj\u0105 s\u0142odk\u0105 wod\u0119, kt\u00f3ra normalnie trafia do oceanu i szybko miesza si\u0119 z wod\u0105 s\u0142on\u0105.<\/p>\n

W Milne Fiord proces wygl\u0105da\u0142 inaczej. Uj\u015bcie fiordu przez tysi\u0105ce lat blokowa\u0142 ogromny Lodowiec Szelfowy Milne \u2013 gruba, p\u0142aska masa lodu po\u0142\u0105czona z p\u00f3\u0142nocnym wybrze\u017cem Wyspy Ellesmere’a. Dzia\u0142a\u0142a jak naturalna tama, uniemo\u017cliwiaj\u0105c swobodny odp\u0142yw s\u0142odkiej wody.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Poniewa\u017c s\u0142odka woda ma mniejsz\u0105 g\u0119sto\u015b\u0107 ni\u017c s\u0142ona, gromadzi\u0142a si\u0119 na powierzchni oceanu. Dodatkowo ca\u0142y zbiornik przykrywa\u0142a przez ca\u0142y rok warstwa lodu o grubo\u015bci od 50 centymetr\u00f3w do metra. Chroni\u0142a ona jezioro przed wiatrem i falami, kt\u00f3re mog\u0142yby wymiesza\u0107 obie warstwy.<\/p>\n

Z powierzchni w\u0142a\u015bciwie nie by\u0142o wida\u0107, \u017ce pod lodem znajduje si\u0119 jezioro.<\/p>\n

Kiedy naukowcy po raz pierwszy dok\u0142adnie zmierzyli je w 1983 roku, warstwa s\u0142odkiej wody mia\u0142a a\u017c 18 metr\u00f3w g\u0142\u0119boko\u015bci \u2013 mniej wi\u0119cej tyle, ile wynosi wysoko\u015b\u0107 sze\u015bciopi\u0119trowego budynku.<\/p>\n

Dwa \u015bwiaty w jednym miejscu<\/strong><\/h3>\n

Jeszcze bardziej niezwyk\u0142e okaza\u0142o si\u0119 \u017cycie ukryte pod lodem.<\/p>\n

Badania bakterii, wirus\u00f3w i fitoplanktonu wykaza\u0142y, \u017ce w warstwie s\u0142odkiej i s\u0142onej funkcjonowa\u0142y niemal ca\u0142kowicie odmienne spo\u0142eczno\u015bci mikroorganizm\u00f3w. Dzieli\u0142o je zaledwie kilkadziesi\u0105t centymetr\u00f3w.<\/p>\n

Dla cz\u0142owieka czy ryby przekroczenie niewidocznej granicy mi\u0119dzy s\u0142odk\u0105 i s\u0142on\u0105 wod\u0105 nie stanowi\u0142oby problemu. Dla wielu organizm\u00f3w jednokom\u00f3rkowych by\u0142a ona jednak barier\u0105 praktycznie nie do pokonania.<\/p>\n

Naukowcy odkryli tam bakterie, bardziej z\u0142o\u017cone mikroorganizmy oraz wirusy. Niekt\u00f3rych znalezionych w jeziorze mikroorganizm\u00f3w nigdy wcze\u015bniej nie odnotowano w Arktyce. W wodzie wyst\u0119powa\u0142y nawet gatunki, kt\u00f3re zazwyczaj \u017cyj\u0105 w osadach na dnie zbiornik\u00f3w.<\/p>\n

\u2013 To naprawd\u0119 by\u0142y dwa wyj\u0105tkowe ekosystemy w jednej kolumnie wody. Czego\u015b takiego w\u0142a\u015bciwie nigdzie indziej si\u0119 nie spotyka \u2013 t\u0142umaczy J\u00e9r\u00e9mie Bonneau z Universit\u00e9 Laval, g\u0142\u00f3wny autor najnowszego badania.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce jezioro wp\u0142ywa\u0142o na \u017cycie daleko poza w\u0142asnymi granicami.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Pod lodowcem szelfowym istnia\u0142 kana\u0142, kt\u00f3rym cz\u0119\u015b\u0107 s\u0142odkiej wody wydostawa\u0142a si\u0119 w kierunku oceanu. Po drodze miesza\u0142a si\u0119 z wod\u0105 s\u0142on\u0105 i transportowa\u0142a sk\u0142adniki od\u017cywcze na wi\u0119ksz\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107.<\/p>\n

Naukowcy wys\u0142ali do tego kana\u0142u zdalnie sterowany pojazd podwodny. To, co zobaczyli, by\u0142o dla nich zaskoczeniem.<\/p>\n

Pod dziesi\u0119ciometrow\u0105 warstw\u0105 lodu, w ca\u0142kowitej ciemno\u015bci, znajdowa\u0142 si\u0119 bogaty ekosystem. \u017by\u0142y tam ukwia\u0142y, przegrzebki i rozgwiazdy korzystaj\u0105ce ze sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych dostarczanych przez wod\u0119 wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z jeziora.<\/p>\n

Badacz Andrew Hamilton z University of Alberta przyzna\u0142, \u017ce naukowcy byli zdumieni odkryciem rozwini\u0119tego ekosystemu w miejscu, kt\u00f3re wydawa\u0142o si\u0119 wyj\u0105tkowo niego\u015bcinne dla \u017cycia.<\/p>\n

Tama przesta\u0142a istnie\u0107<\/strong><\/h3>\n

Los jeziora zosta\u0142 przypiecz\u0119towany w 2020 roku.<\/p>\n

Lodowiec Szelfowy Milne, kt\u00f3ry przez tysi\u0105ce lat pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 naturalnej zapory, rozpad\u0142 si\u0119 na fragmenty. Jego grubo\u015b\u0107 zmniejsza\u0142a si\u0119 ju\u017c od oko\u0142o stulecia, ale po rozpadzie nic nie zatrzymywa\u0142o s\u0142odkiej wody zgromadzonej we fiordzie.<\/p>\n

Naukowcy mieli w wodzie urz\u0105dzenia mierz\u0105ce zasolenie na r\u00f3\u017cnych g\u0142\u0119boko\u015bciach. Dzi\u0119ki nim mogli dok\u0142adnie prze\u015bledzi\u0107 proces zanikania jeziora.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przebieg\u0142 niezwykle szybko.<\/p>\n

W ci\u0105gu zaledwie dw\u00f3ch miesi\u0119cy od rozpadu lodowca szelfowego ca\u0142a warstwa s\u0142odkiej wody odp\u0142yn\u0119\u0142a. Jezioro istniej\u0105ce przez oko\u0142o cztery tysi\u0105ce lat przesta\u0142o istnie\u0107.<\/p>\n

Dla zamieszkuj\u0105cych je organizm\u00f3w zmiana by\u0142a katastrofalna. Mikroorganizmy przystosowane wy\u0142\u0105cznie do s\u0142odkiej wody po zetkni\u0119ciu z wod\u0105 morsk\u0105 prawdopodobnie gin\u0119\u0142y niemal natychmiast.<\/p>\n

Zmieni\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ca\u0142e \u015brodowisko fiordu. Dawne jezioro pozostawa\u0142o przykryte lodem przez ca\u0142y rok. Obecnie s\u0142ona woda przez cz\u0119\u015b\u0107 lata jest wolna od lodu, nagrzewa si\u0119 i pod wp\u0142ywem wiatru oraz fal ulega ci\u0105g\u0142emu mieszaniu. Powsta\u0142o wi\u0119c typowe \u015brodowisko morskie, zamieszkiwane przez zupe\u0142nie inne organizmy.<\/p>\n

Koniec czterech tysi\u0119cy lat<\/strong><\/h3>\n

Milne Fiord by\u0142o ostatnim znanym jeziorem episzelfowym w Kanadzie. Jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu podobne zbiorniki wyst\u0119powa\u0142y w kanadyjskiej Arktyce cz\u0119\u015bciej, ale wraz z rozpadem kolejnych lodowc\u00f3w szelfowych stopniowo znika\u0142y.<\/p>\n

Obecnie nieliczne jeziora tego typu zachowa\u0142y si\u0119 jeszcze na Grenlandii i Antarktydzie.<\/p>\n

Naukowcy obawiaj\u0105 si\u0119 jednak, \u017ce r\u00f3wnie\u017c ich przysz\u0142o\u015b\u0107 jest niepewna.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Naukowcy Joseph Shoapik (po lewej) i J\u00e9r\u00e9mie Bonneau w 2022 roku mierz\u0105 temperatur\u0119 i zasolenie wody w szczelinach w Lodowcu Milne’a. Szelf lodowy rozpad\u0142 si\u0119, tworz\u0105c szczeliny w roku 2020.<\/p>\n<\/div>\n

Dla badaczy utrata Milne Fiord ma znaczenie znacznie wi\u0119ksze ni\u017c znikni\u0119cie pojedynczego zbiornika wodnego. Przez tysi\u0105ce lat funkcjonowa\u0142 tam niezwykle delikatny uk\u0142ad zale\u017cny od stabilno\u015bci lodowca szelfowego. Jego rozpad wystarczy\u0142, aby w ci\u0105gu kilku tygodni zniszczy\u0107 \u015brodowisko, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 przez tysi\u0105clecia.<\/p>\n

\u2013 Nagle jezioro odp\u0142yn\u0119\u0142o i wszystko, co w nim \u017cy\u0142o, znikn\u0119\u0142o \u2013 powiedzia\u0142 Bonneau.<\/p>\n

Wed\u0142ug autor\u00f3w bada\u0144 jest to nieodwracalna zmiana ca\u0142ego ekosystemu i przyk\u0142ad tego, jak szybko ocieplenie Arktyki mo\u017ce doprowadzi\u0107 do zaniku \u015brodowisk istniej\u0105cych od tysi\u0119cy lat.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

J\u00e9r\u00e9mie Bonneau w 2018 roku pr\u00f3buje uwolni\u0107 sond\u0119 zwan\u0105 cum\u0105 z lodu na jeziorze szelfowym Milne Fiord. Jezioro by\u0142o pokryte lodem przez ca\u0142y rok i…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":11880,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,18],"tags":[],"class_list":["post-11879","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kanada","category-top-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11879","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11879"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11879\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11880"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11879"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11879"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11879"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}