{"id":12139,"date":"2026-09-29T13:15:02","date_gmt":"2026-09-29T17:15:02","guid":{"rendered":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/09\/29\/alberta-szykuje-konstytucyjna-rewolucje\/"},"modified":"2026-09-29T13:15:02","modified_gmt":"2026-09-29T17:15:02","slug":"alberta-szykuje-konstytucyjna-rewolucje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/09\/29\/alberta-szykuje-konstytucyjna-rewolucje\/","title":{"rendered":"Alberta szykuje konstytucyjn\u0105 rewolucj\u0119"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/p>\n

Danielle Smith<\/p>\n<\/div>\n

Premier Alberty Danielle Smith chce powa\u017cnych zmian w konstytucji Kanady, kt\u00f3re zwi\u0119kszy\u0142yby uprawnienia prowincji kosztem rz\u0105du federalnego. O ich poparcie zapyta mieszka\u0144c\u00f3w podczas referendum 19 pa\u017adziernika. Problem w tym, \u017ce do realizacji wi\u0119kszo\u015bci propozycji potrzebna b\u0119dzie zgoda innych prowincji, a ich premierzy na razie nie chc\u0105 deklarowa\u0107 poparcia.<\/strong><\/p>\n

Na karcie do g\u0142osowania znajdzie si\u0119 dziesi\u0119\u0107 pyta\u0144. Cztery dotycz\u0105 zmian konstytucyjnych. Smith chce, aby prowincje, a nie Ottawa, wybiera\u0142y s\u0119dzi\u00f3w swoich s\u0105d\u00f3w King’s Bench i s\u0105d\u00f3w apelacyjnych. Proponuje tak\u017ce likwidacj\u0119 Senatu, mo\u017cliwo\u015b\u0107 rezygnowania przez prowincje z program\u00f3w federalnych bez utraty zwi\u0105zanych z nimi pieni\u0119dzy oraz przyznanie prawu prowincji pierwsze\u0144stwa przed prawem federalnym w przypadku spor\u00f3w dotycz\u0105cych kompetencji dzielonych przez oba szczeble w\u0142adzy.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015bci tych zmian Alberta nie mo\u017ce jednak wprowadzi\u0107 samodzielnie. Trzy propozycje prawdopodobnie wymaga\u0142yby zastosowania tzw. zasady 7\/50 \u2013 zgody parlamentu federalnego oraz co najmniej siedmiu prowincji reprezentuj\u0105cych \u0142\u0105cznie minimum po\u0142ow\u0119 ludno\u015bci Kanady. Zniesienie Senatu by\u0142oby jeszcze trudniejsze, poniewa\u017c wymaga jednomy\u015blnej zgody parlamentu i wszystkich dziesi\u0119ciu prowincji.<\/p>\n

Premierzy nie chc\u0105 si\u0119 deklarowa\u0107<\/strong><\/h3>\n

The Canadian Press zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do premier\u00f3w innych prowincji i terytori\u00f3w z pytaniem o propozycje Smith. Wielu w og\u00f3le nie odpowiedzia\u0142o, inni unikali jednoznacznego stanowiska.<\/p>\n

Biuro premiera Saskatchewan Scotta Moe odm\u00f3wi\u0142o komentarza. Premier Jukonu Currie Dixon stwierdzi\u0142, \u017ce chce najpierw pozna\u0107 stanowisko mieszka\u0144c\u00f3w Alberty. Jednocze\u015bnie podkre\u015bli\u0142, \u017ce ma nadziej\u0119, i\u017c prowincja pozostanie cz\u0119\u015bci\u0105 Kanady, poniewa\u017c jej odej\u015bcie mia\u0142oby negatywne konsekwencje dla ca\u0142ego kraju. Podobnie ostro\u017cnie wypowiedzieli si\u0119 premierzy Nunavut i Terytori\u00f3w P\u00f3\u0142nocno-Zachodnich.<\/p>\n

Rz\u0105d Smith przekonuje jednak, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 pomys\u0142\u00f3w mo\u017ce znale\u017a\u0107 sojusznik\u00f3w. W marcu Smith, Moe, premier Ontario Doug Ford oraz \u00f3wczesny premier Quebecu Fran\u00e7ois Legault wsp\u00f3lnie zwr\u00f3cili si\u0119 do Ottawy, aby s\u0119dziowie prowincyjnych s\u0105d\u00f3w apelacyjnych i wy\u017cszych byli powo\u0142ywani spo\u015br\u00f3d kandydat\u00f3w wcze\u015bniej zaakceptowanych przez prowincje. Federalny minister sprawiedliwo\u015bci Sean Fraser odrzuci\u0142 jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany obecnego systemu.<\/p>\n

Zdaniem profesora prawa konstytucyjnego Gerarda Kennedy’ego z University of Alberta w\u0142a\u015bnie propozycja dotycz\u0105ca s\u0119dzi\u00f3w oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 wycofywania si\u0119 z program\u00f3w federalnych z zachowaniem pieni\u0119dzy mog\u0105 zainteresowa\u0107 inne prowincje. Problemem by\u0142oby przekonanie Ottawy, poniewa\u017c oznacza\u0142oby to ograniczenie kompetencji rz\u0105du federalnego.<\/p>\n

Znacznie mniejsze szanse Kennedy daje pomys\u0142owi przyznania ustawom prowincji pierwsze\u0144stwa przed prawem federalnym. Jak zauwa\u017ca, nie zna federacji funkcjonuj\u0105cej wed\u0142ug takiej zasady.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

22 lipca 2026 roku premierzy Kanady organizuj\u0105 konferencj\u0119 prasow\u0105 zamykaj\u0105c\u0105 posiedzenie Rady Federacji w Charlottetown.<\/p>\n<\/div>\n

Konstytucyjna puszka Pandory<\/strong><\/h3>\n

Nawet znalezienie kilku sojusznik\u00f3w nie oznacza\u0142oby sukcesu. Otwarcie negocjacji konstytucyjnych mog\u0142oby spowodowa\u0107, \u017ce kolejne prowincje przedstawi\u0142yby w\u0142asne \u017c\u0105dania. Quebec czy Nowy Brunszwik mog\u0142yby uzale\u017cni\u0107 poparcie propozycji Alberty od zmian korzystnych dla siebie. W rezultacie powsta\u0142by pakiet, kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142aby nie do zaakceptowania dla innych prowincji.<\/p>\n

Kennedy wskazuje te\u017c na mo\u017cliwo\u015b\u0107 pr\u00f3by dokonania niekt\u00f3rych zmian jedynie za zgod\u0105 Alberty i parlamentu federalnego. Tak\u0105 procedur\u0119 wykorzystano w 2001 roku przy zmianie nazwy Nowej Fundlandii na Now\u0105 Fundlandi\u0119 i Labrador. Przyznanie Albercie szczeg\u00f3lnych kompetencji, kt\u00f3rych nie mia\u0142yby inne prowincje, prawdopodobnie doprowadzi\u0142oby jednak do sporu s\u0105dowego.<\/p>\n

Nie wszyscy s\u0105 przekonani, \u017ce Smith rzeczywi\u015bcie zamierza rozpoczyna\u0107 wielk\u0105 batali\u0119 o zmian\u0119 konstytucji. Politolog Duane Bratt z Mount Royal University zwraca uwag\u0119, \u017ce w kampanii przed referendum premier znacznie wi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119ca pi\u0119ciu pytaniom dotycz\u0105cym imigracji ni\u017c reformom ustrojowym.<\/p>\n

Opozycyjny lider NDP Naheed Nenshi r\u00f3wnie\u017c podwa\u017ca intencje premier. Jego zdaniem Smith zale\u017cy bardziej na mo\u017cliwo\u015bci oskar\u017cania Ottawy i innych prowincji o blokowanie Alberty ni\u017c na rzeczywistym doprowadzeniu do zmian.<\/p>\n

Referendum odb\u0119dzie si\u0119 19 pa\u017adziernika. Opr\u00f3cz dziewi\u0119ciu pyta\u0144 dotycz\u0105cych konkretnych zmian mieszka\u0144cy odpowiedz\u0105 na najwa\u017cniejsze: czy Alberta powinna pozosta\u0107 prowincj\u0105 Kanady, czy te\u017c rz\u0105d ma rozpocz\u0105\u0107 procedur\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do przysz\u0142ego, wi\u0105\u017c\u0105cego referendum w sprawie od\u0142\u0105czenia si\u0119 od kraju. Samo pa\u017adziernikowe g\u0142osowanie nie jest wi\u0119c referendum niepodleg\u0142o\u015bciowym.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Danielle Smith Premier Alberty Danielle Smith chce powa\u017cnych zmian w konstytucji Kanady, kt\u00f3re zwi\u0119kszy\u0142yby uprawnienia prowincji kosztem rz\u0105du federalnego. O ich poparcie zapyta mieszka\u0144c\u00f3w podczas…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12140,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,18],"tags":[],"class_list":["post-12139","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kanada","category-top-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12139","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12139"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12139\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12140"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}