{"id":12515,"date":"2026-10-16T18:15:02","date_gmt":"2026-10-16T22:15:02","guid":{"rendered":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/10\/16\/alberta-na-rozdrozu\/"},"modified":"2026-10-16T18:15:02","modified_gmt":"2026-10-16T22:15:02","slug":"alberta-na-rozdrozu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/10\/16\/alberta-na-rozdrozu\/","title":{"rendered":"Alberta na rozdro\u017cu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/p>\n

Premier Alberty Danielle Smith<\/p>\n<\/div>\n

W poniedzia\u0142ek, 19 pa\u017adziernika, mieszka\u0144cy Alberty zdecyduj\u0105 w referendum, czy chc\u0105 pozosta\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 Kanady, czy te\u017c opowiadaj\u0105 si\u0119 za przeprowadzeniem kolejnego, tym razem wi\u0105\u017c\u0105cego g\u0142osowania w sprawie od\u0142\u0105czenia prowincji od Konfederacji. To kulminacja wieloletniego konfliktu mi\u0119dzy Albert\u0105 a w\u0142adzami federalnymi, kt\u00f3rego korzenie si\u0119gaj\u0105 kilkudziesi\u0119ciu lat.<\/strong><\/p>\n

Separatystyczne nastroje w Albercie nie s\u0105 zjawiskiem nowym. Od dawna cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w prowincji uwa\u017ca, \u017ce Ottawa nie uwzgl\u0119dnia w wystarczaj\u0105cym stopniu jej interes\u00f3w gospodarczych, szczeg\u00f3lnie zwi\u0105zanych z przemys\u0142em naftowym i gazowym.<\/p>\n

Pocz\u0105tek konfliktu o rop\u0119<\/strong><\/h3>\n

Jednym z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y nieufno\u015b\u0107 Alberty wobec w\u0142adz federalnych, by\u0142o wprowadzenie w 1980 roku National Energy Program przez rz\u0105d Pierre’a Trudeau.<\/p>\n

Program zak\u0142ada\u0142 utrzymywanie krajowych cen ropy poni\u017cej poziomu \u015bwiatowego, zwi\u0119kszenie bezpiecze\u0144stwa energetycznego Kanady oraz udzia\u0142u w\u0142adz federalnych w dochodach z sektora naftowego.<\/p>\n

W Albercie odebrano go jako niesprawiedliw\u0105 ingerencj\u0119 Ottawy w gospodark\u0119 prowincji i pr\u00f3b\u0119 przej\u0119cia cz\u0119\u015bci jej bogactwa. Chocia\u017c sp\u00f3r zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej rozwi\u0105zany, pozostawi\u0142 trwa\u0142e poczucie krzywdy.<\/p>\n

W 1982 roku separaty\u015bci odnie\u015bli pierwszy znacz\u0105cy sukces wyborczy. Gordon Kesler, reprezentuj\u0105cy Western Canada Concept Party, wygra\u0142 wybory uzupe\u0142niaj\u0105ce do parlamentu Alberty.<\/p>\n

Jego sukces okaza\u0142 si\u0119 jednak kr\u00f3tkotrwa\u0142y. W wyborach powszechnych przeprowadzonych jeszcze w tym samym roku utraci\u0142 mandat. Ugrupowanie zdoby\u0142o 12 procent g\u0142os\u00f3w, ale nie uzyska\u0142o \u017cadnego miejsca w parlamencie.<\/p>\n

Nowa fala niezadowolenia<\/strong><\/h3>\n

Przez nast\u0119pne dziesi\u0119ciolecia separatyzm pozostawa\u0142 na marginesie polityki prowincji, cho\u0107 niech\u0119\u0107 do Ottawy regularnie powraca\u0142a.<\/p>\n

Kolejna fala niezadowolenia nasili\u0142a si\u0119 w 2019 roku, kiedy w\u0142adz\u0119 w Albercie zdoby\u0142a Zjednoczona Partia Konserwatywna (UCP) pod przyw\u00f3dztwem Jasona Kenneya.<\/p>\n

Kenney oskar\u017ca\u0142 rz\u0105d federalny o wprowadzanie przepis\u00f3w ograniczaj\u0105cych mo\u017cliwo\u015bci rozwoju gospodarczego prowincji, zw\u0142aszcza sektora ropy i gazu.<\/p>\n

Domaga\u0142 si\u0119 wi\u0119kszej autonomii Alberty, ale zdecydowanie sprzeciwia\u0142 si\u0119 jej od\u0142\u0105czeniu od Kanady.<\/p>\n

Sytuacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107 po obj\u0119ciu stanowiska premiera prowincji przez Danielle Smith w 2022 roku.<\/p>\n

Smith, kt\u00f3ra w 2023 roku wygra\u0142a wybory, zapowiada\u0142a dalsze wzmacnianie niezale\u017cno\u015bci Alberty wobec Ottawy. Jednocze\u015bnie deklarowa\u0142a poparcie dla idei \u201esuwerennej Alberty w zjednoczonej Kanadzie\u201d.<\/p>\n

W przeciwie\u0144stwie do poprzednika nie traktowa\u0142a jednak separatyst\u00f3w jako politycznego marginesu. Podkre\u015bla\u0142a, \u017ce ich niezadowolenie ma rzeczywiste podstawy i zas\u0142uguje na wys\u0142uchanie.<\/p>\n

Powr\u00f3t Libera\u0142\u00f3w zaostrzy\u0142 sp\u00f3r<\/strong><\/h3>\n

Nowy etap konfliktu rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 po wyborach federalnych 28 kwietnia 2025 roku, w kt\u00f3rych libera\u0142owie pod przyw\u00f3dztwem Marka Carneya pokonali konserwatyst\u00f3w, zdobywaj\u0105c mniejszo\u015bciowy rz\u0105d.<\/p>\n

Ju\u017c 5 maja Danielle Smith zapowiedzia\u0142a powo\u0142anie zespo\u0142u maj\u0105cego przeanalizowa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 Alberty w Kanadzie.<\/p>\n

Zastrzeg\u0142a, \u017ce jej rz\u0105d sam nie wyst\u0105pi z inicjatyw\u0105 referendum niepodleg\u0142o\u015bciowego, ale uszanuje wyniki skutecznej petycji obywatelskiej domagaj\u0105cej si\u0119 takiego g\u0142osowania.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie w\u0142adze prowincji rozpocz\u0119\u0142y dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do z\u0142agodzenia wymog\u00f3w dotycz\u0105cych organizowania referend\u00f3w z inicjatywy mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

W czerwcu 2025 roku by\u0142y wicepremier Alberty Thomas Lukaszuk rozpocz\u0105\u0142 zbieranie podpis\u00f3w pod petycj\u0105 Forever Canadian, kt\u00f3rej celem by\u0142o potwierdzenie przynale\u017cno\u015bci prowincji do Kanady.<\/p>\n

Inicjatywa zdoby\u0142a ponad 400 tysi\u0119cy podpis\u00f3w, przekraczaj\u0105c wymagany pr\u00f3g.<\/p>\n

Jednak wiosn\u0105 2026 roku sprawa utkn\u0119\u0142a w komisji parlamentarnej. Smith zakwestionowa\u0142a bowiem, czy podpisy zbierano z zamiarem przeprowadzenia referendum, czy jedynie g\u0142osowania w parlamencie prowincji.<\/p>\n

Separaty\u015bci zebrali podpisy<\/strong><\/h3>\n

Tymczasem w styczniu 2026 roku zgod\u0119 na rozpocz\u0119cie w\u0142asnej akcji zbierania podpis\u00f3w otrzyma\u0142 Mitch Sylvestre z separatystycznej organizacji Alberta Prosperity Project.<\/p>\n

Jego petycja dotyczy\u0142a przeprowadzenia referendum w sprawie opuszczenia Kanady.<\/p>\n

W kolejnych miesi\u0105cach separaty\u015bci zebrali oko\u0142o 223 tysi\u0119cy podpis\u00f3w, co wystarczy\u0142o do uznania inicjatywy za skuteczn\u0105.<\/p>\n

Jeszcze 19 lutego Danielle Smith og\u0142osi\u0142a, \u017ce 19 pa\u017adziernika mieszka\u0144cy Alberty odpowiedz\u0105 na dziewi\u0119\u0107 pyta\u0144 referendalnych dotycz\u0105cych mi\u0119dzy innymi imigracji i kwestii konstytucyjnych.<\/p>\n

Pocz\u0105tkowo nie przewidywano bezpo\u015bredniego pytania o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 jednak 13 maja, kiedy s\u0119dzia Alberta Court of King’s Bench uniewa\u017cni\u0142 separatystyczn\u0105 petycj\u0119, uznaj\u0105c, \u017ce rz\u0105d prowincji nie przeprowadzi\u0142 wymaganych konstytucj\u0105 konsultacji z ludno\u015bci\u0105 rdzenn\u0105.<\/p>\n

Smith zapowiedzia\u0142a zakwestionowanie tego rozstrzygni\u0119cia. Sprawa pozosta\u0142a nierozstrzygni\u0119ta pod wzgl\u0119dem prawnym.<\/p>\n

Dziesi\u0105te pytanie o przysz\u0142o\u015b\u0107 Alberty<\/strong><\/h3>\n

21 maja premier Alberty og\u0142osi\u0142a dodanie do referendum dziesi\u0105tego pytania, dotycz\u0105cego przysz\u0142o\u015bci prowincji w Kanadzie.<\/p>\n

Mieszka\u0144cy maj\u0105 zdecydowa\u0107, czy chc\u0105 pozosta\u0107 w Konfederacji, czy opowiadaj\u0105 si\u0119 za przeprowadzeniem kolejnego, wi\u0105\u017c\u0105cego referendum niepodleg\u0142o\u015bciowego.<\/p>\n

Smith argumentowa\u0142a, \u017ce s\u0105dowe uniewa\u017cnienie petycji separatyst\u00f3w pozbawi\u0142o setki tysi\u0119cy obywateli mo\u017cliwo\u015bci wypowiedzenia si\u0119 w wa\u017cnej sprawie.<\/p>\n

Powo\u0142ywa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na petycj\u0119 Forever Canadian, wskazuj\u0105c, \u017ce obie inicjatywy \u015bwiadcz\u0105 o potrzebie rozstrzygni\u0119cia sporu przez mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

10 wrze\u015bnia rz\u0105d Alberty rozpocz\u0105\u0142 kampani\u0119 informacyjn\u0105 dotycz\u0105c\u0105 referendum, przeznaczaj\u0105c na ni\u0105 cztery miliony dolar\u00f3w.<\/p>\n

W\u0142adze prowincji zach\u0119ca\u0142y do g\u0142osowania za pozostaniem w Kanadzie. Sonda\u017ce wskazywa\u0142y w\u00f3wczas, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w nie popiera secesji.<\/p>\n

Polityczne i gospodarcze konsekwencje<\/strong><\/h3>\n

Referendum sta\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przedmiotem ostrej rywalizacji politycznej.<\/p>\n

14 wrze\u015bnia UCP przegra\u0142a wybory uzupe\u0142niaj\u0105ce w Calgary-Shaw, okr\u0119gu uwa\u017canym wcze\u015bniej za bastion konserwatyst\u00f3w. Mandat zdoby\u0142a opozycyjna Nowa Partia Demokratyczna (NDP).<\/p>\n

Krytycy Danielle Smith uznali wynik za wyraz niezadowolenia z referendum i polityki jej rz\u0105du.<\/p>\n

Biuro premier przedstawi\u0142o jednak inne wyja\u015bnienie, wskazuj\u0105c na podzia\u0142 g\u0142os\u00f3w mi\u0119dzy ugrupowaniami prawicowymi i centrowymi.<\/p>\n

Dwa dni p\u00f3\u017aniej opublikowano raport przygotowany na zlecenie rz\u0105du przez University of Calgary, dotycz\u0105cy finansowych skutk\u00f3w ewentualnej niepodleg\u0142o\u015bci Alberty.<\/p>\n

Autorzy oszacowali, \u017ce w ci\u0105gu pierwszych pi\u0119ciu lat koszty utworzenia niezale\u017cnego pa\u0144stwa mog\u0142yby wynie\u015b\u0107 od 50 do 170 miliard\u00f3w dolar\u00f3w.<\/p>\n

Zastrzegli jednak, \u017ce rzeczywiste wydatki zale\u017ca\u0142yby od wielu czynnik\u00f3w pozostaj\u0105cych poza kontrol\u0105 Alberty.<\/p>\n

Wynik poniedzia\u0142kowego referendum nie oznacza automatycznego od\u0142\u0105czenia prowincji od Kanady. Mo\u017ce jednak otworzy\u0107 drog\u0119 do kolejnego g\u0142osowania i dalszych spor\u00f3w konstytucyjnych.<\/p>\n

Dla mieszka\u0144c\u00f3w Alberty b\u0119dzie to zatem nie tylko decyzja dotycz\u0105ca przysz\u0142ych procedur politycznych, lecz r\u00f3wnie\u017c okazja do wyra\u017cenia opinii o miejscu prowincji w kanadyjskiej federacji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Premier Alberty Danielle Smith W poniedzia\u0142ek, 19 pa\u017adziernika, mieszka\u0144cy Alberty zdecyduj\u0105 w referendum, czy chc\u0105 pozosta\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 Kanady, czy te\u017c opowiadaj\u0105 si\u0119 za przeprowadzeniem kolejnego,…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12516,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,18],"tags":[],"class_list":["post-12515","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kanada","category-top-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12515"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12515\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}