{"id":6259,"date":"2026-01-04T16:15:04","date_gmt":"2026-01-04T20:15:04","guid":{"rendered":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/01\/04\/zmarl-prof-andrzej-paczkowski\/"},"modified":"2026-01-04T16:15:04","modified_gmt":"2026-01-04T20:15:04","slug":"zmarl-prof-andrzej-paczkowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/2026\/01\/04\/zmarl-prof-andrzej-paczkowski\/","title":{"rendered":"Zmar\u0142 prof. Andrzej Paczkowski"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Nie \u017cyje wybitny historyk specjalizuj\u0105cy si\u0119 w badaniach nad pras\u0105 i histori\u0105 ruchu ludowego w Polsce oraz jej najnowszymi dziejami politycznymi, dzia\u0142acz opozycji demokratycznej w okresie PRL, cz\u0142onek Kolegium IPN, a prywatnie mi\u0142o\u015bnik g\u00f3r – taki by\u0142 zmar\u0142y w sobot\u0119 prof. Andrzej Paczkowski.<\/strong><\/p>\n

– Historyk nie powinien nigdy nikogo os\u0105dza\u0107. Powinien opisywa\u0107 sytuacj\u0119 i z tego opisu powinno wynika\u0107, jaka dana osoba by\u0142a w rzeczywisto\u015bci. Powinien unika\u0107 jednoznacznych okre\u015ble\u0144, bo historyk nie jest s\u0119dzi\u0105. Powinien tak\u017ce przyjmowa\u0107 zasad\u0119 niewinno\u015bci i nie zak\u0142ada\u0107 z g\u00f3ry, \u017ce kto\u015b jest z\u0142y. To, \u017ce kto\u015b \u017ale robi\u0142, nie znaczy, \u017ce by\u0142 z\u0142ym cz\u0142owiekiem – m\u00f3wi\u0142 profesor w 2004 r. w rozmowie z PAP.<\/p>\n

Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce weryfikacja prawdy \u201emusi by\u0107 zawsze na poziomie dokument\u00f3w\u201d. Swoj\u0105 pami\u0119\u0107 o wydarzeniach, kt\u00f3re opisuje, uwa\u017ca\u0142 za utrudnienie. – Musz\u0119 si\u0119 chroni\u0107, aby ta pami\u0119\u0107 nie ingerowa\u0142a w materi\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105. Niebezpiecze\u0144stwo jest takie, \u017ce w\u0142asne do\u015bwiadczenie b\u0119d\u0119 przedstawia\u0142 jako \u017ar\u00f3d\u0142o. Chocia\u017c ja tak\u017ce jestem \u017ar\u00f3d\u0142em, poniewa\u017c tak\u017ce z mojej pami\u0119ci czerpi\u0119 pewne informacje – zaznaczy\u0142.<\/p>\n

Jak opowiada\u0142 w\u00f3wczas, najcz\u0119\u015bciej odwiedzane przez niego miejsca to: Archiwum Akt Nowych i Instytut Pami\u0119ci Narodowej. T\u0142umaczy\u0142, \u017ce podstawowa r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy historykiem zajmuj\u0105cym si\u0119 histori\u0105 najnowsz\u0105, a tym, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 czasami dawniejszymi, jest taka, \u017ce \u201eci ostatni musz\u0105 zebra\u0107 wszystkie \u017ar\u00f3d\u0142a, \u017ceby co\u015b napisa\u0107, natomiast historyk zajmuj\u0105cy si\u0119 czasami najnowszymi musi wybra\u0107 tylko te dokumenty, kt\u00f3re mog\u0105 mu si\u0119 przyda\u0107\u201d.<\/p>\n

Prywatne pasje<\/strong><\/p>\n

Prywatnie przez lata Paczkowski uprawia\u0142 aktywnie taternictwo. W latach 1960-74 nale\u017ca\u0142 do Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Klubu Wysokog\u00f3rskiego, za\u015b w okresie od 1974 do 1995 r. pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 prezesa Polskiego Zwi\u0105zku Alpinizmu, za\u015b w latach 1988-1991 by\u0142 wiceprezesem Mi\u0119dzynarodowej Unii Organizacji Alpinistycznych.<\/p>\n

W 1955 r., w wywiadzie dla miesi\u0119cznika \u201eArkana\u201d deklarowa\u0142: \u201e\u017badne studia, doktoraty, nic takiego. Po prostu najwa\u017cniejsze by\u0142y g\u00f3ry \u2013 wspinanie si\u0119, bycie w g\u00f3rach, bycie z przyjaci\u00f3\u0142mi z g\u00f3r\u201d.<\/p>\n

Andrzej Paczkowski urodzi\u0142 si\u0119 1 pa\u017adziernika 1938 r. w Krasnymstawie. Studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim zako\u0144czy\u0142 egzaminem magisterskim w 1960 r. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej uzyska\u0142 tytu\u0142 doktora, za\u015b habilitacj\u0119 obroni\u0142 w roku 1975.<\/p>\n

W latach 1966-74 by\u0142 pracownikiem naukowym Pracowni Dziej\u00f3w Czasopi\u015bmiennictwa Polskiego i Instytutu Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk, p\u00f3\u017aniej – od 1975 do 1980 r. – pracowa\u0142 w Bibliotece Narodowej. W latach 1980-90 powr\u00f3ci\u0142 do PAN, najpierw do Instytutu Historii, a nast\u0119pnie obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 kierownika Zak\u0142adu Historii Najnowszej w Instytucie Studi\u00f3w Politycznych. W okresie od 1990 do 2000 r. pe\u0142ni\u0142 urz\u0105d wicedyrektora ds. naukowych Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN. W roku 1991 otrzyma\u0142 tytu\u0142 profesora. By\u0142 tak\u017ce wyk\u0142adowc\u0105 w sto\u0142ecznym Collegium Civitas.<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w \u201eSolidarno\u015bci”<\/strong><\/p>\n

W roku 1980 zosta\u0142 cz\u0142onkiem \u201eSolidarno\u015bci\u201d i rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Komisji Zak\u0142adowej przy Instytucie Historii PAN. W 1981 r. zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce w wyk\u0142ady we Wszechnicy Robotniczej przy Zarz\u0105dzie Regionu Mazowsze. W tamtym okresie przyczyni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do powstania deklaracji ideowej Klub\u00f3w Rzeczpospolitej Samorz\u0105dnej \u201eWolno\u015b\u0107-Sprawiedliwo\u015b\u0107-Niepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z organem prasowym Regionu Mazowsze \u201eNiezale\u017cno\u015b\u0107\u201d, biuletynem \u201eInformacja Solidarno\u015bci\u201d, \u201eTygodnikiem Wojennym\u201d, kwartalnikiem \u201eKrytyka\u201d, dwutygodnikiem \u201eKOS\u201d, a tak\u017ce by\u0142 redaktorem merytorycznym w niezale\u017cnym Wydawnictwie \u201eIn Plus\u201d. W 1983 r. wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u201eArchiwum Solidarno\u015bci\u201d. W latach 1983-89 uczestniczy\u0142 w pracach podziemnego Spo\u0142ecznego Komitetu Nauki. W latach 80. cz\u0119sto przywozi\u0142 z zagranicy wydawnictwa i fundusze dla organizacji podziemnych.<\/p>\n

Do wydarze\u0144 z pocz\u0105tku lat 80., a zw\u0142aszcza do stanu wojennego, prof. Paczkowski odni\u00f3s\u0142 si\u0119 w jednej z rozm\u00f3w z PAP. – Wprowadzenie stanu wojennego, a zw\u0142aszcza brutalne dzia\u0142ania milicji i S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa w pocz\u0105tkowej jego fazie, zak\u0142\u00f3ci\u0142y normalne funkcjonowanie spo\u0142ecze\u0144stwa i pog\u0142\u0119bi\u0142y ju\u017c istniej\u0105cy podzia\u0142 na osoby, kt\u00f3re sprzyja\u0142y \u00f3wczesnej w\u0142adzy, i na te, kt\u00f3re by\u0142y jej wrogie – m\u00f3wi\u0142 w\u00f3wczas Paczkowski.<\/p>\n

W czym przeszkadza\u0142 podzia\u0142 Polski<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug historyka podzia\u0142 Polski na \u201eprojaruzelsk\u0105\u201d i \u201eprosolidarno\u015bciow\u0105\u201d przez wiele lat przeszkadza\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 stabilno\u015b\u0107 polityczn\u0105. – To przeszkadza w rozwoju systemu demokratycznego, w kt\u00f3rym r\u00f3\u017cnice pogl\u0105d\u00f3w s\u0105 bardzo potrzebne, ale ludzie musz\u0105 mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 doj\u015bcia do porozumienia, do jakiego\u015b consensusu – podkre\u015bli\u0142.<\/p>\n

– My\u015bl\u0119, \u017ce stan wojenny wzmocni\u0142 i tak ju\u017c istniej\u0105ce w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w poczucie, \u017ce w\u0142adza jest czym\u015b z\u0142ym, skierowanym przeciwko og\u00f3\u0142owi – ocenia\u0142 Paczkowski. St\u0105d, jego zdaniem, m\u00f3g\u0142 cz\u0119\u015bciowo wynika\u0107 r\u00f3wnie\u017c brak zaufania spo\u0142ecze\u0144stwa do instytucji pa\u0144stwowych i niech\u0119\u0107 do polityki ju\u017c w wolnej Polsce, wyra\u017caj\u0105ca si\u0119 m.in. absencj\u0105 wyborcz\u0105.<\/p>\n

W 1999 r. dzi\u0119ki rekomendacji Unii Wolno\u015bci prof. Paczkowski zosta\u0142 cz\u0142onkiem Kolegium Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, kt\u00f3r\u0105 to funkcj\u0119 kontynuowa\u0142 od roku 2007, wybrany jako kandydat Platformy Obywatelskiej. W 2011 r. zosta\u0142 wybrany do nowo powo\u0142anej Rady IPN, a nast\u0119pnie powo\u0142any na jej przewodnicz\u0105cego; organ ten zosta\u0142 jednak zniesiony nowelizacj\u0105 ustawy o IPN w 2016 r.<\/p>\n

W 2002 r. zasiad\u0142 w Radzie Konsultacyjnej Centrum Monitoringu Wolno\u015bci Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, W 2013 r. zosta\u0142 powo\u0142any w sk\u0142ad Rady Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN w Warszawie. Prof. Paczkowski by\u0142 autorem wielu prac naukowych dotycz\u0105cych powojennej historii Polski.<\/p>\n

Laureat licznych nagr\u00f3d, autor ksi\u0105\u017cek<\/strong><\/p>\n

By\u0142 tak\u017ce laureatem wielu stypendi\u00f3w mi\u0119dzynarodowych m.in. w Wiedniu, Waszyngtonie i w Oslo oraz licznych wyr\u00f3\u017cnie\u0144 m.in. Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Nagrody Publicystycznej im. Juliusza Mieroszewskiego przyznawanej przez parysk\u0105 \u201eKultur\u0119\u201d.<\/p>\n

W 1980 r. zosta\u0142 odznaczony Srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi, w 2000 r. Krzy\u017cem Kawalerskim, a w 2011 r. Krzy\u017cem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2005 r. otrzyma\u0142 Srebrny Medal \u201eZas\u0142u\u017cony Kulturze Gloria Artis\u201d.<\/p>\n

Jako badacz historii prasy i historii ruchu ludowego w Polsce prof. Paczkowski wyda\u0142 m.in. publikacje: \u201ePrasa polityczna ruchu ludowego (1918-1939)\u201d (1970), \u201ePrasa II Rzeczypospolitej 1918-1939 w: Zarys historii prasy polskiej\u201d (1972), \u201ePrasa i spo\u0142eczno\u015b\u0107 polska we Francji (1920-1940)\u201d (1979).<\/p>\n

Zakresu najnowszej historii politycznej Polski dotycz\u0105 jego ksi\u0105\u017cki, takie jak m.in.: \u201eP\u00f3\u0142 wieku dziej\u00f3w Polski 1939-1989\u201d (1995), \u201eOd sfa\u0142szowanego zwyci\u0119stwa do prawdziwej kl\u0119ski: szkice do portretu PRL\u201d (1999), \u201eStrajki, bunty, manifestacje jako \u00bbpolska droga\u00ab przez socjalizm\u201d (2003), \u201eWojna polsko-jaruzelska\u201d (2006). Publikowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c dokumenty dotycz\u0105ce tej tematyki m.in. \u201eGomu\u0142ka i inni. Dokumenty z Archiwum KC PZPR\u201d (1986), \u201eReferendum z 30 czerwca 1946 roku\u201d (1993) czy \u201eAparat bezpiecze\u0144stwa w Polsce. Strategia i taktyka\u201d (1994).<\/p>\n

Po wprowadzeniu stanu wojennego prof. Paczkowski prowadzi\u0142 codzienne zapiski, kt\u00f3re w 2019 r. ukaza\u0142y si\u0119 w formie ksi\u0105\u017ckowej. Publikacja \u201eFakty, pog\u0142oski, nastroje. Dziennik czasu wojennego (14 XII 1981\u201313 VIII 1982\u201d) w opracowaniu Patryka Pleskota, zosta\u0142a wydana nak\u0142adem Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.<\/p>\n

\u201eDziwny jest taki dziennik pozbawiony cho\u0107by odrobiny refleksji. Wprawdzie takie by\u0142o za\u0142o\u017cenie, kt\u00f3re przyj\u0105\u0142em od pocz\u0105tku \u2013 relata refero \u2013 ale dra\u017cni ono. Przecie\u017c chyba m\u00f3g\u0142bym ocenia\u0107, komentowa\u0107, prognozowa\u0107? A mo\u017ce bezrefleksyjna forma jest przybrana tak\u017ce i dlatego, \u017ceby ukry\u0107 brak refleksji? Wydaje mi si\u0119 w gruncie rzeczy, \u017ce zupe\u0142nie nie umiem my\u015ble\u0107 politycznie, tzn. o polityce i uog\u00f3lnia\u0107 z ma\u0142ej ilo\u015bci fakt\u00f3w; \u017ce z natury umys\u0142owo\u015bci uciekam do konkretu, do faktografii\u201d \u2013 tak samokrytycznie oceni\u0142 swoje zapiski Paczkowski.<\/p>\n

W tym samym roku nak\u0142adem IPN ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka \u201eG\u00f3ry i teczki: opowie\u015b\u0107 cz\u0142owieka umiarkowanego. Biografia m\u00f3wiona Andrzeja Paczkowskiego\u201d Patryka Pleskota.<\/p>\n

Paczkowski opowiada Pleskotowi o r\u00f3\u017cnych sprawach. Czytelnik dowie si\u0119 m.in. o tym, za ile litr\u00f3w samogonu mo\u017cna kupi\u0107 sowiecki autobus, w jaki spos\u00f3b doktorant historii mo\u017ce dosta\u0107 g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w filmie Zanussiego czy jak wymieni\u0107 szermiercze klingi na skuter Lambretta. Historyk opowiada r\u00f3wnie\u017c o rewolucjonistach w Charkowie, sztuce przerabiania esesma\u0144skich spodni, sowieckich kowbojach, stosie porzuconych Stalin\u00f3w czy kakofonii na placu Defilad w pa\u017adzierniku 1956 r., paradowaniu w mundurze polowym w tramwaju, Chi\u0144czykach w \u017ca\u0142obie unosz\u0105cych d\u0142onie w ge\u015bcie \u201eSolidarno\u015bci\u201d czy meandrach lustracji.<\/p>\n

Ostatni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, napisan\u0105 wsp\u00f3lnie z prof. Paw\u0142em Machcewiczem, \u201eWina, kara, polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny \u015bwiatowej”, prof. Paczkowski wyda\u0142 w 2021 r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie \u017cyje wybitny historyk specjalizuj\u0105cy si\u0119 w badaniach nad pras\u0105 i histori\u0105 ruchu ludowego w Polsce oraz jej najnowszymi dziejami politycznymi, dzia\u0142acz opozycji demokratycznej w…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6260,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,18],"tags":[],"class_list":["post-6259","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polska","category-top-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6259","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6259"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6259\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6260"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6259"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6259"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiopoloniawinnipeg.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}